ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ, ୨୬ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୬: ଇରାନର ତେଲ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ ଆମେରିକା ଏବଂ ଚୀନ ମଧ୍ୟରେ ନୂଆ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଆମେରିକୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ପ୍ରଶାସନ ଇରାନ ବିରୋଧରେ ‘Economic D-Day’ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ବ୍ୟାପକ ଆର୍ଥିକ ଚାପ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପରେ ବେଜିଂ ନିଜ ବୈଧ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଦକ୍ଷେପ ନେବ ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି।
ଆମେରିକାର ‘Economic D-Day’ କ’ଣ?
ଆମେରିକାର ଟ୍ରେଜେରି ବିଭାଗ ୨୪ ଅଗଷ୍ଟରେ ‘Operation Economic Outcast’ ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ଟ୍ରେଜେରି ସଚିବ ସ୍କଟ୍ ବେସେଣ୍ଟଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଇରାନ ସରକାର ଓ Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC)କୁ ଆର୍ଥିକ ଭାବେ ସମର୍ଥନ ଦେଉଥିବା ନେଟୱର୍କକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବା। ଏହି ଅଭିଯାନରେ ପ୍ରାୟ ୬୦ଟି ସଂସ୍ଥା, ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଜାହାଜକୁ ନିଷେଧ ତାଲିକାରେ ରଖାଯାଇଛି। ଏହା ସହିତ ଇରାନ ସମ୍ପର୍କିତ ବାଣିଜ୍ୟରେ ଭବିଷ୍ୟତରେ secondary sanctions ଲାଗୁ କରିବାର ସମ୍ଭାବନାକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଯାଇଛି।
ଆମେରିକା ବିଶେଷକରି ତେଲ, ଶିପିଂ, ବିମାନ ଚଳାଚଳ, ସୁନା, ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ଆସେଟ୍ ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅଧିକ ନଜରରେ ରଖିଛି। ଇରାନର ତେଲ ରପ୍ତାନି ଓ ତାହାରୁ ମିଳୁଥିବା ଆୟକୁ ରୋକିବା ଏହି ରଣନୀତିର ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅଂଶ। ଚୀନ ଇରାନୀୟ ତେଲର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କ୍ରେତା। ଆମେରିକୀୟ ଟ୍ରେଜେରି ମଧ୍ୟ ଚୀନର ‘teapot’ ଭାବେ ପରିଚିତ ସ୍ୱାଧୀନ ରିଫାଇନେରୀଗୁଡ଼ିକ ଇରାନୀୟ ଅଶୋଧିତ ତେଲ ବାଣିଜ୍ୟରେ ବଡ଼ ଭୂମିକା ନେଉଥିବା କହିଛି। ଏପ୍ରିଲ ୨୦୨୬ରେ ଆମେରିକା ଚୀନର Hengli Petrochemical ରିଫାଇନେରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଇରାନୀୟ ତେଲ କିଣିବା ଅଭିଯୋଗରେ ନିଷେଧ କରିଥିଲା। ଟ୍ରେଜେରି କହିଥିଲା ଯେ Hengli ଇରାନରୁ ବିଲିୟନ ଡଲାର ମୂଲ୍ୟର ପେଟ୍ରୋଲିୟମ କିଣିଥିଲା।
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯଦି ଆମେରିକା ଚୀନର ଆହୁରି ବଡ଼ ତେଲ କମ୍ପାନୀ, ବ୍ୟାଙ୍କ କିମ୍ବା ଶିପିଂ ନେଟୱର୍କକୁ secondary sanctions ଅଧୀନରେ ଆଣେ, ତେବେ ବେଜିଂ ଏହାକୁ ନିଜ ଆର୍ଥିକ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଭାବେ ଦେଖିପାରେ।
୨୪ ଅଗଷ୍ଟରେ ଚୀନ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ପ୍ରବକ୍ତା ଲିନ୍ ଜିଆନ୍ କହିଥିଲେ ଯେ sanctions ଓ pressure tactics ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରେ ନାହିଁ; ଏହା ତଣାପୋଡ଼କୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇପାରେ। ସେ କହିଥିଲେ, ଚୀନ ଘଟଣାକ୍ରମ ଉପରେ ନଜର ରଖିବ ଏବଂ ନିଜର ବୈଧ ଅଧିକାର ଓ ସ୍ୱାର୍ଥ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ “ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ” ତାହା କରିବ।
ଏହି ବିବାଦର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରଭାବ ତେଲ ବଜାରରେ ପଡ଼ିପାରେ। ଆମେରିକା ଇରାନର ତେଲ ରପ୍ତାନିକୁ ଅଧିକ ସୀମିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ବେଳେ ଚୀନ ଇରାନୀୟ ତେଲର ପ୍ରମୁଖ କ୍ରେତା ରହିଛି। ତେଣୁ ଚୀନୀ ରିଫାଇନେରୀ ଓ ଶିପିଂ କମ୍ପାନୀ ଉପରେ ବ୍ୟାପକ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଗଲେ ଇରାନର ରପ୍ତାନି କ୍ଷମତା, ଚୀନର ଆମଦାନି ଖର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ତେଲ ଯୋଗାଣ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ଏହା ବିଶ୍ଳେଷଣାତ୍ମକ ଆକଳନ; ଏହାର ନିଶ୍ଚିତ ପରିଣାମ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ।
