କନ୍ଧମାଳ, ୦୪ ସେପ୍ଟେମ୍ବର; ଓଡ଼ିଶାର କନ୍ଧମାଳ ଜିଲ୍ଲାରେ ୨୦୦୮ରେ ଘଟିଥିବା ସ୍ୱାମୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀ ହତ୍ୟା ଆଜି ବି ରାଜ୍ୟର ସବୁଠାରୁ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଓ ବିବାଦୀୟ ଘଟଣା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ୨୩ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୦୮ରେ ଜଲେଶପଟା ଆଶ୍ରମରେ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ପାଳନ ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ୪ ଜଣ ସହଯୋଗୀ ଗୁଳିରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ। ଘଟଣା ପରେ କନ୍ଧମାଳ ସମେତ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପକ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ହିଂସା ଦେଖାଦେଇଥିଲା। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ମଧ୍ୟ ଏହି ହତ୍ୟା ପରବର୍ତ୍ତୀ କନ୍ଧମାଳ ହିଂସାକୁ ନେଇ ରାଜ୍ୟର ଆଇନଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ପୀଡ଼ିତଙ୍କ କ୍ଷତିପୂରଣ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିଥିଲେ।
ହତ୍ୟା ପରେ ଘଟଣାର ଦାୟିତ୍ୱ ମାଓବାଦୀ ସଂଗଠନ ପକ୍ଷରୁ ଦାବି କରାଯାଇଥିଲା। ୨୦୧୩ର ଅଦାଲତୀ ମାମଲାରେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ମାଓବାଦୀ ଅଭିଯୁକ୍ତ ପୁଲାରୀ ରାମା ରାଓ ଓରଫ ଉଦୟଙ୍କୁ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ୭ ଜଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା ମାମଲାରେ ଦୋଷୀ କରାଯାଇଥିଲା। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରମାଣ ଅଭାବରୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ୨୦୧୩ ଅକ୍ଟୋବରରେ ଅଦାଲତ ୮ ଜଣଙ୍କୁ ଆଜୀବନ କାରାଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିବା ସମକାଳୀନ ରିପୋର୍ଟରୁ ଜଣାପଡ଼େ। ଏହି ରାୟ ମାମଲାର ଏକ ଆଇନଗତ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଘଟଣାର ବ୍ୟାପକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଓ ତଦନ୍ତକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶେଷ ହୋଇନଥିଲା।
ଲକ୍ଷ୍ମଣାନନ୍ଦଙ୍କ ହତ୍ୟା ପରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ହିଂସାରେ ମୃତ୍ୟୁ, ଘରବାଡ଼ି ଓ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ ଧ୍ୱଂସ ଏବଂ ବହୁ ଲୋକଙ୍କ ବିସ୍ଥାପନ ଘଟିଥିଲା। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ରାୟରେ ମଧ୍ୟ ହିଂସା ସମୟରେ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ନେଇ ରାଜ୍ୟର ଦାୟିତ୍ୱ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଘଟଣାର ପ୍ରାୟ ୧୮ ବର୍ଷ ପରେ ଏବେ ଏହି ମାମଲା ନୂଆ କାରଣରୁ ପୁଣି ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆସିଛି। ଜଷ୍ଟିସ୍ ଏ.ଏସ୍. ନାଇଡୁ କମିଶନ ଲକ୍ଷ୍ମଣାନନ୍ଦଙ୍କ ହତ୍ୟା ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ କନ୍ଧମାଳ ହିଂସାର ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ ତଦନ୍ତ କରିଥିଲା। ୨୦୧୫ରେ କମିଶନ ରିପୋର୍ଟ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ ଦାଖଲ କରିଥିବା ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। କମିଶନ ପ୍ରାୟ ୩୦୦ ଜଣ ସାକ୍ଷୀଙ୍କ ବୟାନ ଶୁଣିଥିବା ଏବଂ ୧,୦୨୬ ପୃଷ୍ଠାର ରିପୋର୍ଟ ଦୁଇ ଖଣ୍ଡରେ ଦାଖଲ ହୋଇଥିବା ସେତେବେଳର ରିପୋର୍ଟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିଲା।
୨୦୨୬ ଜୁନରେ ଏହି କମିଶନ ରିପୋର୍ଟ ନିଖୋଜ ହେବା ନେଇ ତଦନ୍ତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଖବର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲା। ପରେ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୬ରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ ମାମଲାଟିକୁ କ୍ରାଇମ୍ବ୍ରାଞ୍ଚକୁ ଦେଇ ତଦନ୍ତ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିବା ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।
ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଅଲଗା କରି ଦେଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି—୨୦୧୩ରେ ଅଦାଲତ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୋଷସିଦ୍ଧି। ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି—ଘଟଣାର ସାମାଜିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ନେଇ ନାଇଡୁ କମିଶନର ତଦନ୍ତ।
୨୦୨୬ରେ ରିପୋର୍ଟ ନିଖୋଜ ହେବା ଓ ଏହାକୁ ନେଇ କ୍ରାଇମ୍ବ୍ରାଞ୍ଚ ତଦନ୍ତ ଆରମ୍ଭ ହେବା ଫଳରେ ପୁରୁଣା ଘଟଣାର ଏକ ନୂଆ ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି। କିନ୍ତୁ ରିପୋର୍ଟ ନିଖୋଜ ଘଟଣାର ତଦନ୍ତ ସମାପ୍ତ ନହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଏ ଦାୟୀ, କାହିଁକି ରିପୋର୍ଟ ମିଳୁନାହିଁ କିମ୍ବା ଏହା ପଛରେ କୌଣସି ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ଥିଲା କି ନାହିଁ ତାହା ଏବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ।
୨୦୦୮ର ହତ୍ୟା, ତା’ପରର ହିଂସା ଓ ଦୀର୍ଘ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା କନ୍ଧମାଳ ଘଟଣାର ଜଟିଳତାକୁ ଦର୍ଶାଏ। ୨୦୨୬ର ନୂଆ ତଦନ୍ତରେ ଯଦି ନିଖୋଜ ରିପୋର୍ଟର ସନ୍ଧାନ ମିଳେ, ତେବେ ସେହି ଦସ୍ତାବିଜ ଘଟଣାର ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ସାମାଜିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ବୁଝିବାରେ ନୂଆ ତଥ୍ୟ ମିଳିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି । ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ପୁରୁଣା କନ୍ଧମାଳ ଅଧ୍ୟାୟ ଆଜି ବି ସାର୍ବଜନୀନ ଆଲୋଚନାରେ ପ୍ରସଙ୍ଗିକ ରହିଛି ଏବଂ ସ୍ଵାମୀଜୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ରହସ୍ୟ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସାଜିଛି ।
