ପରଜଙ୍ଗ, ୩୦ ଅକ୍ଟୋବର; ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସମ୍ପଦକୁ ନେଇ ଗବେଷଣା ଚାଲିଥିବାବେଳେ ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାର କୁଆଳୋରୁ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ବୀରଶିଳା ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିବା ଖବର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ପରଜଙ୍ଗ ବ୍ଲକ୍ ଅନ୍ତର୍ଗତ କୁଆଳୋ, ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ କୋଦାଳକ ମଣ୍ଡଳ ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେଠାରେ ଥିବା ଅଷ୍ଟଶମ୍ଭୁ ମନ୍ଦିର ପରିସରର କନକଦୁର୍ଗା ମନ୍ଦିର ସମ୍ମୁଖରୁ ଏହି ଶିଳାଖଣ୍ଡ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଛି।
କଟକସ୍ଥିତ ଇନ୍ଦିରାଗାନ୍ଧୀ ମହିଳା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ଇତିହାସ ଅଧ୍ୟାପକ ତଥା ଗବେଷକ ମହିତୋଷ ଗୋପାଳ ଏବଂ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଇତିହାସ ବିଭାଗ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଫେସର ଜୟନ୍ତୀ ଦୋରା ଓଡ଼ିଶାର ବୀରଶିଳା ସମ୍ପର୍କିତ ଗବେଷଣା କରୁଥିବା ସମୟରେ ଏହାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିବା ସୂଚନା ମିଳିଛି।
ପ୍ରାପ୍ତ ବିବରଣୀ ଅନୁସାରେ, ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିବା ପ୍ରମୁଖ ବୀରଶିଳାଟିର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୩୦ ଇଞ୍ଚ ଏବଂ ଓସାର ୧୫ ଇଞ୍ଚ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପ୍ରାକୃତିକ କ୍ଷୟ ହେବା ଯୋଗୁଁ ଏହାର ଉପରିଭାଗରେ ଖୋଦିତ ମାନବାକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ଅନେକ ବିବରଣୀ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। ତଥାପି ଏହାର ଗଠନଶୈଳୀ ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଚିତ୍ରଣ ଐତିହାସିକ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସ୍ଥାନୀୟ ପୂଜକ ଭାଳେଶ୍ୱରୀଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଶିଳାଖଣ୍ଡ ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ରହିଆସିଛି। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ‘ଦ୍ୱାରାବତୀ’ ବା ଦ୍ୱାରପାଳିକା ଭାବେ ଜାଣି ପୂଜା କରିଆସୁଛନ୍ତି। ଏହି ତଥ୍ୟ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ, ଏକ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିଳାଖଣ୍ଡ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ସ୍ଥାନୀୟ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ଅଂଶ ହୋଇ ରହିଥିଲା।
ଏହାବ୍ୟତୀତ ମନ୍ଦିର ପରିସରରୁ ଆଉ ଏକ ଛୋଟ ଆୟତାକାର ଶିଳାଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଛି। ଏଥିରେ ଜଣେ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ବୀର ଓ ତାଙ୍କ ପଦାତିକ ଅନୁଚରଙ୍କ ଚିତ୍ର ଖୋଦିତ ଥିବା ସୂଚନା ମିଳିଛି। ଏଭଳି ଚିତ୍ରଣ ପ୍ରାଚୀନ ସମାଜର ସାମରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯୁଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ଓ ବୀରତ୍ୱର ସ୍ମୃତି ସଂରକ୍ଷଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ।
ଗବେଷକ ମହିତୋଷ ଗୋପାଳଙ୍କ ମତରେ, ଓଡ଼ିଶାରେ ମିଳିଥିବା ଅଧିକାଂଶ ବୀରଶିଳା ସୋମବଂଶୀ ଶାସନ କାଳ କିମ୍ବା ତା'ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟର ହୋଇଥିବାବେଳେ କୁଆଳୋର ବୀରଶିଳା ସୁଲ୍କୀ ଶାସନ କାଳ ସହ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଥାଇପାରେ। ସୁଲ୍କୀ ଶାସକମାନେ ଭୌମକର ଶାସକଙ୍କ ସାମନ୍ତ ଥିଲେ ବୋଲି ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ତେବେ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୀରଶିଳାର ନିର୍ମାଣ ସମୟ ଓ ଏହା କାହା ସ୍ମୃତିରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଅଧିକ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଶିଳାଲେଖ ଅଧ୍ୟୟନ ଆବଶ୍ୟକ।
କୁଆଳୋର ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଜାତୀୟ କଳା କେନ୍ଦ୍ର (IGNCA)ର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଦଲିଲରେ ମଧ୍ୟ ତଥ୍ୟ ରହିଛି। ଏହି ଦଲିଲ ଅନୁସାରେ, କୁଆଳୋର କନକେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର ଅଷ୍ଟଶମ୍ଭୁ ପରିସରର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ଦିର। ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନଦୀର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀ ଅନୁସାରେ ନବମ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି ଦଲିଲରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।
