୨୦୨୪ ଜୁନ୍ରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସର ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି (ବିଜେପି) ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ସରକାର ଗଠନ କରିଥିଲା । ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗଠିତ ଏହି ସରକାର “ସମୃଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଶା” ଏବଂ “ବିକଶିତ ଓଡ଼ିଶା ୨୦୩୬” ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ନେଇ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । ଦୁଇ ବର୍ଷର ଯାତ୍ରାରେ ସରକାର ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ, କୃଷି, ଶିଳ୍ପ, ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ, ଜନଜାତି କଲ୍ୟାଣ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇଛି । ବିଶେଷ କରି ମହିଳାଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାବଲମ୍ବନ ଓ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷାକୁ ବିକାଶ ଏଜେଣ୍ଡାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁରେ ରଖାଯାଇଛି ।
ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉଛି “ସୁଭଦ୍ରା ଯୋଜନା”, ଯାହା ମହିଳାଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସଶକ୍ତିକରଣ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି । ଏହା ସହିତ ସୁଭଦ୍ରା ଶକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା, ଋଣ ଏବଂ ବଜାର ସଂଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ସରକାରଙ୍କ ଦାବି ଅନୁସାରେ ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ଲକ୍ଷାଧିକ ମହିଳାଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଛି ।
ଓଡ଼ିଶା ବଜେଟ୍ ୨୦୨୫-୨୬ରେ ଜେଣ୍ଡର ବଜେଟ୍ ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୮୯,୮୬୧ କୋଟି ଟଙ୍କାର ବ୍ୟୟବରାଦ କରାଯାଇଥିବା ମହିଳା କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରତି ସରକାରଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ । ଏହି ବଜେଟ୍ର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ମହିଳା, ଶିଶୁ ଏବଂ ପରିବାର କଲ୍ୟାଣ ଯୋଜନା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ମତରେ, ନାରୀ ସଶକ୍ତିକରଣ ବିନା ଓଡ଼ିଶାର ସମଗ୍ର ବିକାଶ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବିଜେପି ସରକାର ମହିଳା ବିକାଶ, ଆର୍ଥିକ ସଶକ୍ତିକରଣ ଏବଂ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣକୁ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖି ଏକ ନୂତନ ଶାସନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି । ଏହି ଦୁଇ ବର୍ଷର ଅଭିଜ୍ଞତା ଆଗାମୀ ଦିନରେ ରାଜ୍ୟର ବିକାଶ ଦିଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ।
ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ପଦକ୍ଷେପ
ଯେକୌଣସି ସମାଜର ବିକାଶର ମୂଳ ଆଧାର ହେଉଛି ମହିଳାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମ୍ମାନ । ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଜେପି ସରକାର ଗଠନ ପରେ ମହିଳା ସୁରକ୍ଷାକୁ ଶାସନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଗ୍ରାଧିକାର ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା । ସରକାରଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ, ମହିଳାମାନେ ଯଦି ଘର, କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର, ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ଥାନରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅନୁଭବ ନକରନ୍ତି, ତେବେ ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ସଶକ୍ତିକରଣ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଆଧାର କରି ପୋଲିସ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସୁଦୃଢୀକରଣ, ଆଇନଗତ ସହାୟତା ଏବଂ ଅପରାଧ ପ୍ରତିରୋଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଛି ।
ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଜିଲ୍ଲାରେ ମହିଳା ଥାନା ଏବଂ ମହିଳା ହେଲ୍ପଡେସ୍କ ଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । ଅନେକ ଥାନାରେ ମହିଳା ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ାଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତାମାନେ ନିଜର ଅଭିଯୋଗ ନିର୍ଭୟରେ ଜଣାଇପାରିବେ । ପରିବାରିକ ହିଂସା, ଯୌନ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ, ସାଇବର ଠକେଇ ଏବଂ ଷ୍ଟକିଂ ଭଳି ଅପରାଧର ତ୍ୱରିତ ତଦନ୍ତ ଓ ସମାଧାନ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଛି । ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅଭିଯୋଗ ଦାଖଲ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସରଳ ହୋଇଥିବା ବୋଲି ସରକାର ଦାବି କରୁଛନ୍ତି ।
ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ବ୍ୟବହାରକୁ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ାଯାଇଛି । ୧୧୨ ଜରୁରୀକାଳୀନ ହେଲ୍ପଲାଇନ୍ ସେବାକୁ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ ଆପଦ ସମୟରେ ଶୀଘ୍ର ପୋଲିସ ସହାୟତା ପାଇଁ ଆଧୁନିକ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍ ରୁମ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଛି । ସହରାଞ୍ଚଳରେ ସିସିଟିଭି ନେଟୱାର୍କ ବିସ୍ତାର ଏବଂ ସ୍ମାର୍ଟ ପୋଲିସିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅପରାଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ସହାୟକ ହେଉଛି । ବିଶେଷ କରି ସାଇବର ଅପରାଧର ବୃଦ୍ଧିକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ମହିଳା ଓ କିଶୋରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଡିଜିଟାଲ ସୁରକ୍ଷା ସଚେତନତା ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି ।
ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇଛି । ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜଗୁଡ଼ିକରେ ଲିଙ୍ଗଭିତ୍ତିକ ହିଂସା, ସାଇବର ବୁଲିଂ ଏବଂ ଯୌନ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ ବିରୋଧୀ ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନ କରାଯାଉଛି । ଅନେକ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନରେ ଆନ୍ତରିକ ଅଭିଯୋଗ କମିଟି (Internal Complaints Committee) ଗଠନକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରାଯାଇଛି । ଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଇନଗତ ଅଧିକାର ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଅଭିଯାନ ଚାଲିଛି ।
ମହିଳାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଘଟୁଥିବା ଅପରାଧ ମାମଲାର ଶୀଘ୍ର ବିଚାର ପାଇଁ ଫାଷ୍ଟ-ଟ୍ରାକ୍ କୋର୍ଟର ଭୂମିକାକୁ ଆହୁରି ସକ୍ରିୟ କରାଯାଇଛି । ପୋକ୍ସୋ ଆଇନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ମାମଲା ଓ ଗୁରୁତର ଅପରାଧଗୁଡ଼ିକର ତ୍ୱରିତ ବିଚାର ଉପରେ ସରକାର ଜୋର ଦେଉଛନ୍ତି । ଏହା ସହିତ ଓନ୍-ଷ୍ଟପ୍ ସେଣ୍ଟରଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ଯାତିତ ମହିଳାଙ୍କୁ ଆଇନଗତ, ମାନସିକ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା ସହାୟତା ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଉଛି ।
ତେବେ ଏହି ସମସ୍ତ ପଦକ୍ଷେପ ସତ୍ତ୍ୱେ ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ରହିଛି । NCRB ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ମହିଳାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅପରାଧ ମାମଲାର ସଂଖ୍ୟା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାଜନକ ରହିଛି । ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ସରକାରଙ୍କ ଦାବି ଓ ବାସ୍ତବ ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ୍ ଥିବା କଥା କହୁଛନ୍ତି । ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, କେବଳ ପୋଲିସିଂ ନୁହେଁ, ସାମାଜିକ ସଚେତନତା, ମହିଳାଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସଶକ୍ତିକରଣ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାର ବିସ୍ତାର ମାଧ୍ୟମରେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସୁରକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୋଇପାରିବ ।
ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ବିଜେପି ସରକାର ମହିଳା ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ଅନେକ ନୀତିଗତ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତ ସଫଳତା ସେତେବେଳେ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ହେବ, ଯେତେବେଳେ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହିଳା ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ ।
ଲକ୍ଷପତି ଦିଦି ମାଧ୍ୟମରେ ମହିଳା SHG ସଶକ୍ତିକରଣ
ବିଜେପି ସରକାର ଗଠନ ପରେ SHG କୁ କେବଳ ଏକ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ମହିଳାଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ରୂପାନ୍ତରଣର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି । ସରକାରଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ, ରାଜ୍ୟର ବିକାଶରେ ମହିଳାଙ୍କ ଭାଗୀଦାରି ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରାୟ ୬ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ (SHG) କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ସହିତ ୭୦ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ମହିଳା ଜଡିତ ଅଛନ୍ତି । ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତିର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ପାଲଟିଯାଇଛି । ସରକାର ଏହି SHG ଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ, ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ, ବ୍ୟବସାୟ ପରାମର୍ଶ ଏବଂ ବଜାର ସଂଯୋଗ ଯୋଗାଇବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି । ବିଶେଷ କରି ସୁଧମୁକ୍ତ ଋଣ ସୁବିଧା ଲକ୍ଷାଧିକ ମହିଳାଙ୍କୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ୟବସାୟ ଏବଂ ଜୀବିକାମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି ।
ବିଜେପି ସରକାରର ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସୁଭଦ୍ରା ଶକ୍ତିକୁ ରାଜ୍ୟ ଅର୍ଥନୀତି ସହ ଅଧିକ ସଂଯୋଗ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରାଯାଇଛି । ବିଭିନ୍ନ ସରକାରୀ ବିଭାଗର ଉତ୍ପାଦ ଓ ସେବା ଯୋଗାଣରେ SHG ଗୁଡ଼ିକର ଅଂଶଗ୍ରହଣ ବଢ଼ାଯାଇଛି । ସ୍କୁଲ୍ ୟୁନିଫର୍ମ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଣ, ପୋଷଣ ସାମଗ୍ରୀ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସରକାରୀ ଯୋଜନାରେ ମହିଳା ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଆଯାଉଛି । ଏହା ଦ୍ୱାରା ମହିଳାଙ୍କ ଆୟ ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଛି ।
ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ମହିଳା ଆଜି କୃଷି, ପଶୁପାଳନ, ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ, ଛତୁ ଚାଷ, ମହୁ ଚାଷ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଫଳ ଉଦ୍ୟୋଗୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ହୋଇଛନ୍ତି ସୁଭଦ୍ରା ଶକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ମହିଳାମାନେ କେବଳ ନିଜ ପରିବାରର ଆୟ ବୃଦ୍ଧି କରୁନାହାନ୍ତି, ବରଂ ଅନ୍ୟ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ରୋଜଗାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ଜିଲ୍ଲାରେ SHG ମହିଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ କମ୍ୟୁନିଟି ଏଣ୍ଟରପ୍ରାଇଜ୍ଗୁଡ଼ିକ ସଫଳ ମଡେଲ୍ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି ।
ଡିଜିଟାଲ ସଶକ୍ତିକରଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସୁଭଦ୍ରା ଶକ୍ତିର ଭୂମିକା ବଢ଼ିଛି । SHG ସଦସ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଡିଜିଟାଲ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ , ଅନଲାଇନ୍ ପେମେଣ୍ଟ, ଇ-କମର୍ସ ଏବଂ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ ମାର୍କେଟିଂ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଉଛି । ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ମହିଳା ନିଜ ଉତ୍ପାଦକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ବଜାର ସୀମା ଛାଡ଼ି ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ବିକ୍ରି କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଛନ୍ତି । “ଲୋକାଲ୍ ଟୁ ଗ୍ଲୋବାଲ୍” ଧାରଣାକୁ ସାକାର କରିବାରେ ସୁଭଦ୍ରା ଶକ୍ତି ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଏକ ନୂଆ ମଞ୍ଚ ଯୋଗାଇଛି ।
ରାଜ୍ୟ ବଜେଟ୍ରେ ସୁଭଦ୍ରା ଶକ୍ତି ବିଭାଗ ପାଇଁ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟୟବରାଦ ମଧ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରାଥମିକତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ । ୨୦୨୫-୨୬ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ସୁଭଦ୍ରା ଶକ୍ତି ପାଇଁ ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କାର ବଜେଟ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି, ଯାହା SHG ଗୁଡ଼ିକର କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ମହିଳା ଉଦ୍ୟୋଗକୁ ନୂଆ ଗତି ଦେବାକୁ ସହାୟକ ହେବ । ସରକାରଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ସୁଭଦ୍ରା ଶକ୍ତିକୁ କେବଳ ଏକ ସାମାଜିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୀତିର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଂଶରେ ପରିଣତ କରିବା ।
ତେବେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ କିଛି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଅନେକ SHG ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଜାର ସଂଯୋଗ, ବ୍ରାଣ୍ଡିଂ ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତା ଭଳି ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି । ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, କେବଳ ଋଣ ପ୍ରଦାନ କରିଦେବା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ; ଉତ୍ପାଦର ଗୁଣବତ୍ତା, ବ୍ରାଣ୍ଡିଂ, ବଜାରକରଣ ଏବଂ ରପ୍ତାନି ସୁବିଧା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ବିଜେପି ସରକାରଙ୍କ ଦୁଇ ବର୍ଷରେ SHG ଆନ୍ଦୋଳନ ନୂତନ ଉତ୍ସାହ ପାଇଛି । ଏହା ମହିଳାଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାବଲମ୍ବନ, ସାମାଜିକ ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆଧାର ଭାବେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି ।
ମହିଳା ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପୋଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଗ୍ରଗତି
ଯେକୌଣସି ରାଜ୍ୟର ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ବିକାଶରେ ମହିଳା ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପୋଷଣର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ସୁସ୍ଥ, ଶିକ୍ଷିତ ଏବଂ ସଶକ୍ତ ମହିଳା ଏକ ସୁସ୍ଥ ପରିବାର ଓ ସମୃଦ୍ଧ ସମାଜର ଭିତ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ଏହି କଥାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଓଡ଼ିଶାର ବିଜେପି ସରକାର ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମହିଳା ଏବଂ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଓ ପୋଷଣ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି । ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ବିକାଶ ନୀତିରେ ମହିଳାଙ୍କ ମାନବ ସମ୍ପଦ ବିକାଶକୁ ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ନିବେଶ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି ।
ମହିଳା ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସରକାରଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିଛି କନ୍ୟା ଶିକ୍ଷାର ହାର ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଏବଂ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷାରେ ସେମାନଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା । ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜରେ ଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଛାତ୍ରବୃତ୍ତି ଯୋଜନା, ମାଗଣା ପାଠ୍ୟସାମଗ୍ରୀ ଓ ଡିଜିଟାଲ ଶିକ୍ଷା ସୁବିଧାର ବିସ୍ତାର କରାଯାଇଛି । ବିଶେଷ କରି ଗ୍ରାମୀଣ ଏବଂ ଜନଜାତି ଅଞ୍ଚଳର ଝିଅମାନେ ଯେପରି ଶିକ୍ଷାରୁ ବଞ୍ଚିତ ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ଆବାସିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ଛାତ୍ରାବାସ ସୁବିଧାର ଉନ୍ନତି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା, ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ STEM (Science, Technology, Engineering and Mathematics) କ୍ଷେତ୍ରରେ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ବଢ଼ାଇବାକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରୋତ୍ସାହନମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଜାରି ରହିଛି ।
ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମାତୃ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରସୂତି ସେବାକୁ ସରକାର ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇଛନ୍ତି । ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାଙ୍କ ନିୟମିତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା, ସଂସ୍ଥାଗତ ପ୍ରସବ, ଟୀକାକରଣ ଏବଂ ପୋଷଣ ସେବାକୁ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ କରାଯାଇଛି । ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ମେଡିକାଲ କଲେଜରେ ମାତୃ ଓ ଶିଶୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ନୂତନ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଛି । ସରକାରଙ୍କ ମତରେ, ସୁସ୍ଥ ମାତୃତ୍ୱ ହିଁ ସୁସ୍ଥ ପିଢ଼ିର ଆଧାର ।
ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରକ୍ତହୀନତା (Anaemia) ଏବଂ କୁ-ପୋଷଣ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ହୋଇ ରହିଛି । NFHS-5 ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ଓଡ଼ିଶାର ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ମହିଳା ଏବଂ କିଶୋରୀ ରକ୍ତହୀନତାରେ ପୀଡ଼ିତ । ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ସରକାର “ସୁପୋଷିତ ଓଡ଼ିଶା” ଅଭିଯାନ, ପୋଷଣ ଅଭିଯାନ ଏବଂ ଅଙ୍ଗନୱାଡ଼ି ସେବାକୁ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ କରିଛନ୍ତି । ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା, ପ୍ରସୂତି ମାତା ଓ କିଶୋରୀମାନଙ୍କୁ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ, ଆଇରନ୍ ଓ ଫୋଲିକ୍ ଏସିଡ୍ ଟାବଲେଟ୍ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଛି । ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଭାବରେ ମାତୃ ଓ ଶିଶୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୂଚକରେ ସୁଧାର ଆଣିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି ।
ଅଙ୍ଗନୱାଡ଼ି ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆଧୁନିକୀକରଣ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପଦକ୍ଷେପ । ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗନୱାଡ଼ି କେନ୍ଦ୍ରରେ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସୁବିଧାର ଉନ୍ନତି, ଡିଜିଟାଲ ରେକର୍ଡ ରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପୋଷଣ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତା ବୃଦ୍ଧି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ଶିଶୁ ଓ ମାତୃ ପୋଷଣର ତଥ୍ୟକୁ ଡିଜିଟାଲ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉଥିବାରୁ ସରକାର ପାଇଁ ସମସ୍ୟାପ୍ରବଣ ଅଞ୍ଚଳ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ସହଜ ହୋଇଛି । ଏହା ଦ୍ୱାରା ପୋଷଣ ସେବାର ନିରୀକ୍ଷଣ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଛି ।
କିଶୋରୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ସରକାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି । ସ୍କୁଲ୍ ଏବଂ କଲେଜଗୁଡ଼ିକରେ ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ସମ୍ପର୍କିତ ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ସାନିଟାରି ନ୍ୟାପକିନ୍ ବଣ୍ଟନ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଶିବିର ଆୟୋଜନ କରାଯାଉଛି । ମହିଳା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ନେଇ ସମାଜରେ ଥିବା ଅନେକ ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ସଚେତନତା ଅଭିଯାନ ଚାଲିଛି ।
ତେବେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି । ଗ୍ରାମୀଣ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବାର ପହଞ୍ଚ, ଡାକ୍ତର ଓ ପାରାମେଡିକାଲ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଅଭାବ, କିଶୋରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୋଷଣ ସମସ୍ୟା ଏବଂ ଶିକ୍ଷାରୁ ଡ୍ରପ୍-ଆଉଟ୍ ହାର ଭଳି ସମସ୍ୟା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ । ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, କେବଳ ବଜେଟ୍ ବୃଦ୍ଧି ନୁହେଁ, ବରଂ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଲାଭାର୍ଥୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ।
ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମହିଳା ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପୋଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ସଫଳ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲେ ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ମହିଳାଙ୍କ ଜୀବନମାନ, ଶିକ୍ଷା ହାର ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୂଚକରେ ଆହୁରି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସୁଧାର ଆସିପାରେ ।
ମହିଳା ଉଦ୍ୟୋଗ ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାବଲମ୍ବନ
ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କେବଳ ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ ନୁହେଁ, ବରଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ଭାବେ ସ୍ୱାବଲମ୍ବୀ କରିବା ମଧ୍ୟ ଅଟେ । ଜଣେ ମହିଳା ଯେତେବେଳେ ନିଜ ଆୟର ଉତ୍ସ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜର ଆର୍ଥିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଜେ ନେବାର କ୍ଷମତା ହାସଲ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ପରିବାର ଏବଂ ସମାଜରେ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଆନ୍ତି । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଓଡ଼ିଶାର ବିଜେପି ସରକାର ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷ ଧରି ମହିଳା ଉଦ୍ୟୋଗ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାବଲମ୍ବନକୁ ବିକାଶ ନୀତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ତମ୍ଭ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି ।
ରାଜ୍ୟରେ ମହିଳା ଉଦ୍ୟୋଗକୁ ଆଗକୁ ନେବା ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ (SHG), ଲକ୍ଷପତି ଦିଦି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ କରାଯାଇଛି । ସରକାରଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ମହିଳାଙ୍କୁ କେବଳ ଚାକିରି ଖୋଜୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଚାକିରି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଉଦ୍ୟୋଗୀ ଭାବେ ଗଢ଼ି ତୋଳିବା । ଏହା ପାଇଁ କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ମଧ୍ୟମ ଉଦ୍ୟୋଗ, କୃଷିଭିତ୍ତିକ ବ୍ୟବସାୟ, ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ, ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ହସ୍ତତନ୍ତ, ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ ଏବଂ ପଶୁପାଳନ ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହିଳାଙ୍କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଆଯାଉଛି ।
ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ମହିଳା ଉଦ୍ୟୋଗୀମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ ପ୍ରଦାନ ଏବଂ ସୁଧମୁକ୍ତ ଋଣ ସୁବିଧାକୁ ଅଧିକ ବିସ୍ତାର କରାଯାଇଛି । SHG ଗୁଡ଼ିକୁ ₹୩ ଲକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଧମୁକ୍ତ ଋଣ ସୁବିଧା ଲକ୍ଷାଧିକ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟବସାୟ ଆରମ୍ଭ କରିବାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି । ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ ଆର୍ଥିକ ସଂସ୍ଥା ସହିତ ସମନ୍ୱୟ ମାଧ୍ୟମରେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସହଜ ଋଣ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଦିଗରେ ସରକାର କାମ କରୁଛନ୍ତି । ଏହା ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଅନେକ ମହିଳା କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ୟବସାୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସଫଳ ଉଦ୍ୟୋଗୀରେ ପରିଣତ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ମହିଳା ଉଦ୍ୟୋଗକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବାରେ ବଜାର ସଂଯୋଗ ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହୋଇଥାଏ । ଏହି କାରଣରୁ ସରକାର ବିଭିନ୍ନ ମେଳା, ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ଏବଂ ବିପଣନ ମଞ୍ଚ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ SHG ଏବଂ ମହିଳା ଉଦ୍ୟୋଗୀମାନେ ନିଜ ଉତ୍ପାଦ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଓ ବିକ୍ରୟ କରିପାରୁଛନ୍ତି । “ସୁଭଦ୍ରା ଶକ୍ତି ବଜାର” ଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଉତ୍ପାଦକୁ ଜାତୀୟ ବଜାର ସହ ସଂଯୋଗ କରିବାର ପ୍ରୟାସ ହୋଇଛି । ଏହା ଦ୍ୱାରା ମହିଳାମାନଙ୍କ ଉତ୍ପାଦ ପାଇଁ ନୂତନ ବଜାର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଆୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ।
ଡିଜିଟାଲ ଅର୍ଥନୀତିର ବିକାଶ ସହିତ ମହିଳା ଉଦ୍ୟୋଗରେ ମଧ୍ୟ ନୂତନ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ବିଜେପି ସରକାର ଡିଜିଟାଲ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ମହିଳାଙ୍କୁ ଅନଲାଇନ୍ ବିପଣନ, ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ, ଇ-କମର୍ସ ଏବଂ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ ମାର୍କେଟିଂ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି । ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ମହିଳା ନିଜ ଘରୁ ହିଁ ବ୍ୟବସାୟ ପରିଚାଳନା କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଛନ୍ତି । ବିଶେଷ କରି ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ହ୍ୟାଣ୍ଡଲୁମ୍ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହିଳାଙ୍କ ଡିଜିଟାଲ ବ୍ୟବସାୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ।
ସୁଭଦ୍ରା ଯୋଜନାକୁ ମଧ୍ୟ ମହିଳା ଆର୍ଥିକ ସଶକ୍ତିକରଣ ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଖାଯାଉଛି । ସରକାରଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ ମହିଳାଙ୍କ ହାତରେ ସିଧାସଳଖ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପଦ ପହଞ୍ଚିବ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ବିନିଯୋଗ, ସଞ୍ଚୟ ଏବଂ ଆତ୍ମନିର୍ଭରତା ଦିଗରେ ଆଗକୁ ନେବ । ଅନେକ ଅର୍ଥନୀତି ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ମହିଳାଙ୍କ ହାତରେ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ପରିବାରର ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ପୋଷଣ ଉପରେ ସକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େ ।
ତଥାପି ମହିଳା ଉଦ୍ୟମିତା କ୍ଷେତ୍ରରେ କିଛି ସମସ୍ୟା ଏବେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଜାର ସୁବିଧାର ଅଭାବ, ବ୍ରାଣ୍ଡିଂ ଓ ପ୍ୟାକେଜିଂ ସମସ୍ୟା, ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ଜ୍ଞାନର ଅଭାବ ଏବଂ ବଡ଼ ବଜାର ସହ ସଂଯୋଗର ସୀମିତ ସୁଯୋଗ ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି । ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ କେବଳ ଋଣ ଏବଂ ଅନୁଦାନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ବ୍ୟବସାୟିକ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଏବଂ ବଜାର ସମର୍ଥନ ଦେବା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ।
ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମହିଳା ଉଦ୍ୟୋଗ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାବଲମ୍ବନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପ୍ରଗତି ହୋଇଛି । ମହିଳାମାନେ କେବଳ ପରିବାରର ଆୟରେ ଅବଦାନ ରଖୁନାହାନ୍ତି, ବରଂ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଥନୀତିର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଂଶରେ ପରିଣତ ହେଉଛନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି ଜାରି ରହିଲେ ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଓଡ଼ିଶା ମହିଳା ଉଦ୍ୟୋଗ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଶର ଅଗ୍ରଣୀ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ପାଇପାରିବ ।
ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ନୂତନ ଯୋଜନା
ଓଡ଼ିଶାର ବିକାଶ ଯାତ୍ରାରେ ମହିଳାଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ବିଜେପି ସରକାର ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳର ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ନୂତନ ଯୋଜନା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ମହିଳାଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାବଲମ୍ବନ, ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା, ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ଏବଂ ଜୀବନମାନର ଉନ୍ନତି । ସରକାରଙ୍କ ମତରେ, ଗ୍ରାମ ଓ ସହର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିକାଶଗତ ଅସମାନତାକୁ କମାଇ ମହିଳାଙ୍କୁ ସମାନ ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିବା ହେଉଛି ଏହି ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷ୍ୟ ।
ଗ୍ରାମୀଣ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉଛି ‘ସୁଭଦ୍ରା ଯୋଜନା ଓ ଲକ୍ଷପତି ଦିଦି ଯୋଜନା’ । ଏହି ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ ଯୋଗ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଛି । ସରକାରଙ୍କ ମତରେ ଏହା କେବଳ ଏକ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ନୁହେଁ, ବରଂ ମହିଳାଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି କ୍ଷମତା ବଢ଼ାଇବାର ଏକ ପ୍ରୟାସ । ଏହି ଅର୍ଥକୁ ମହିଳାମାନେ ସଞ୍ଚୟ, କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ୟବସାୟ, ଶିକ୍ଷା କିମ୍ବା ପରିବାରର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଅନେକ ପରିବାର ପାଇଁ ଏହା ଅତିରିକ୍ତ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାର ଏକ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସ ହୋଇଉଠିଛି ।
ମିଶନ ଶକ୍ତି ସହ ଜଡିତ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ନୂତନ ସୁବିଧା ଆଣାଯାଇଛି । ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ଋଣ, ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଏବଂ ବଜାର ସଂଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଛି । ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳର ମହିଳାମାନେ କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ଉଦ୍ୟୋଗ, ଛତୁ ଚାଷ, ମହୁ ଚାଷ, ପଶୁପାଳନ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧିକ ସୁଯୋଗ ପାଉଛନ୍ତି । ସରକାରୀ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକୁ ସରକାରୀ କ୍ରୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦିଆଯାଉଛି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ଆୟ ବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହେଉଛି ।
ସହରାଞ୍ଚଳର ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ନୂତନ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି । ସ୍ୱ-ନିଯୁକ୍ତି, କୌଶଳ ବିକାଶ ଏବଂ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ଉଦ୍ୟମରେ ମହିଳାଙ୍କ ଭାଗୀଦାରି ବଢ଼ାଇବାକୁ ବିଶେଷ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଚାଲିଛି । ଯୁବତୀମାନଙ୍କୁ ଡିଜିଟାଲ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି, ଇ-କମର୍ସ, ଡିଜାଇନ୍, ବ୍ୟୁଟି ଏବଂ ୱେଲନେସ୍, ଖାଦ୍ୟ ଉଦ୍ୟୋଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସେବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଉଛି । ଏହା ଦ୍ୱାରା ସହରାଞ୍ଚଳର ମହିଳାମାନେ ପାରମ୍ପରିକ ଚାକିରି ଉପରେ ନିର୍ଭର ନରହି ନିଜସ୍ୱ ବ୍ୟବସାୟ ଗଢ଼ି ତୋଳିବାର ସୁଯୋଗ ପାଉଛନ୍ତି ।
ମହିଳାଙ୍କ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷାକୁ ମଜବୁତ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସରକାର ଅନେକ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି । ବିଧବା, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ, ଏକକ ମହିଳା ଏବଂ ଅସହାୟ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ଭତ୍ତା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହାୟତା ଯୋଜନାର ପରିଧି ବିସ୍ତାର କରାଯାଇଛି । ମହିଳା ଓ ଶିଶୁ ବିକାଶ ବିଭାଗ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଭିନ୍ନ ସହାୟତା କେନ୍ଦ୍ର, ଆଶ୍ରୟ ଗୃହ ଏବଂ କାଉନସେଲିଂ ସେବା ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଉଛି । ଏହା ଦ୍ୱାରା ସଙ୍କଟରେ ଥିବା ମହିଳାମାନେ ତ୍ୱରିତ ସହାୟତା ପାଇପାରୁଛନ୍ତି ।
ଗ୍ରାମ ଓ ସହର ଉଭୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଆବାସ, ପାନୀୟ ଜଳ, ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ସମ୍ପର୍କିତ ଯୋଜନାର ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି । ସୁରକ୍ଷିତ ପାନୀୟ ଜଳ, ଶୌଚାଳୟ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବାର ସୁବିଧା ମହିଳାଙ୍କ ଜୀବନମାନରେ ସିଧାସଳଖ ସୁଧାର ଆଣିଛି । ବିଶେଷକରି ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ କଷ୍ଟ କମାଇବାରେ ଏହି ଭିତ୍ତିଭୂମି ଉନ୍ନତିର ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ତେବେ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ ଯୋଜନା ଘୋଷଣା ଏବଂ ପ୍ରକୃତ ଲାଭ ପ୍ରଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତଫାତକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ । ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯୋଜନାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପହଞ୍ଚ, ସଚେତନତାର ଅଭାବ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ବିଳମ୍ବ କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି । ତେଣୁ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଯୋଜନାର କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ଓ ନିରୀକ୍ଷଣକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ମତ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି ।
ସାରକଥା ହେଉଛି, ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ବିଜେପି ସରକାର ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ନୂତନ ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ଆର୍ଥିକ, ସାମାଜିକ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହେଉଛି । ଏହି ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକର ସଫଳ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣକୁ ଆହୁରି ଗତିଶୀଳ କରିପାରିବ ।
ମହିଳାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅପରାଧ ରୋକିବା ପାଇଁ ପୋଲିସ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା
ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା କେବଳ ସାମାଜିକ ସଚେତନତା କିମ୍ବା କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ଦ୍ୱାରା ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ; ଏଥିପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ଆଇନ-ଶୃଙ୍ଖଳା ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସକ୍ରିୟ ପୋଲିସ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ନ୍ୟାୟିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆବଶ୍ୟକ । ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଜେପି ସରକାରଙ୍କ ଦୁଇ ବର୍ଷର ଶାସନ କାଳରେ ମହିଳାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ହେଉଥିବା ଅପରାଧକୁ ରୋକିବା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉପରେ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ସରକାରଙ୍କ ମତରେ, ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ପରିବେଶ ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ସାମାଜିକ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ସଶକ୍ତିକରଣର ମୂଳ ଆଧାର ।
ରାଜ୍ୟ ସରକାର ମହିଳା ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ପୋଲିସ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆଧୁନିକୀକରଣ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି । ଥାନା ସ୍ତରରେ ମହିଳା ଅଭିଯୋଗ ଗ୍ରହଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସହଜ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ମହିଳା ସହାୟତା ଡେସ୍କ (Women Help Desk) କୁ ସକ୍ରିୟ କରାଯାଇଛି । ଏହି ଡେସ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଘରୋଇ ହିଂସା, ଯୌନ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ, ଷ୍ଟକିଂ, ସାଇବର ଅପରାଧ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳା ସମ୍ପର୍କିତ ଅପରାଧର ଅଭିଯୋଗ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଛି । ଏହା ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ମହିଳାମାନେ ନିଜ ସମସ୍ୟା ଖୋଲାଖୋଲି ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଉଛନ୍ତି ।
ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଜରୁରୀକାଳୀନ ସହାୟତା ସେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ କରାଯାଇଛି । ଜାତୀୟ ମହିଳା ହେଲ୍ପଲାଇନ୍181, ଜରୁରୀକାଳୀନ ସେବା 112 ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଜିଲ୍ଲାରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ମହିଳା ସହାୟତା କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସକ୍ରିୟ କରାଯାଇଛି । ସଙ୍କଟାପନ୍ନ ମହିଳାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ପୋଲିସ ସହାୟତା, ଆଇନଗତ ପରାମର୍ଶ, ଚିକିତ୍ସା ସହାୟତା ଏବଂ ମାନସିକ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉପରେ ଜୋର ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସୁରକ୍ଷା କବଚ ଭାବେ କାମ କରୁଛି ।
ସାଇବର ଅପରାଧର ବୃଦ୍ଧିକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ସରକାର ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି । ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆରେ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ, ଅଶ୍ଳୀଳ ବିଷୟବସ୍ତୁ ପ୍ରସାରଣ, ନକଲି ପ୍ରୋଫାଇଲ୍ ଏବଂ ଅନଲାଇନ୍ ବ୍ଲାକମେଲିଂ ଭଳି ଅପରାଧ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବାରୁ ସାଇବର କ୍ରାଇମ୍ ସେଲ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ କରାଯାଇଛି । ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କିତ ସଚେତନତା ଦେବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଅଭିଯାନ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଛି । ଡିଜିଟାଲ ଯୁଗରେ ଏହା ମହିଳା ସୁରକ୍ଷାର ଏକ ନୂତନ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି ।
ପୋଲିସ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ସ୍କୁଲ୍, କଲେଜ ଏବଂ ସାର୍ବଜନିକ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନ କରାଯାଉଛି । ଛାତ୍ରୀ ଏବଂ ଯୁବତୀମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧିକାର, ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା, ହେଲ୍ପଲାଇନ୍ ସେବା ଏବଂ ଆତ୍ମରକ୍ଷା କୌଶଳ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦିଆଯାଉଛି । ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଅପରାଧ ବିରୋଧରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି ।
ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, ମହିଳା ସୁରକ୍ଷାରେ ସଫଳତା ମାପିବାର ମୂଳ ମାନଦଣ୍ଡ କେବଳ ଅପରାଧ ସଂଖ୍ୟା କମିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ପୀଡ଼ିତାଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟ ମିଳିବାର ଗତି, ଅଭିଯୋଗ ଦାଖଲର ସହଜତା ଏବଂ ଦୋଷୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦୃଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ । ଏହି ଦିଗରେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଆହୁରି ଉନ୍ନତିର ସୁଯୋଗ ରହିଛି ।
ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଜେପି ସରକାରଙ୍କ ଦୁଇ ବର୍ଷର ଶାସନ କାଳରେ ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପୋଲିସ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ ଓ ଆଧୁନିକ କରିବାର ପ୍ରୟାସ ହୋଇଛି । ଯଦିଓ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି, ତଥାପି ହେଲ୍ପଲାଇନ୍ ସେବା, ସଖୀ କେନ୍ଦ୍ର, ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା ପଦକ୍ଷେପ ଏବଂ ପୋଲିସ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସୁଦୃଢ଼ୀକରଣ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ ପରିବେଶ ଗଢ଼ି ତୋଳିବାରେ ସହାୟକ ହେଉଛି ।
ସରକାରଙ୍କ ସଫଳତା, ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ରୋଡମ୍ୟାପ
ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଜେପି ସରକାରଙ୍କ ଦୁଇ ବର୍ଷ ପୂର୍ତ୍ତି ଅବସରରେ ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ସମୀକ୍ଷା କଲେ ଏକାଧିକ ସକାରାତ୍ମକ ପଦକ୍ଷେପ ସହିତ କିଛି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ । ରାଜ୍ୟ ସରକାର ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣକୁ ଶାସନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଗ୍ରାଧିକାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନା, ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା, ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ ସୁବିଧା ମାଧ୍ୟମରେ ନାରୀ ବିକାଶକୁ ଗତିଶୀଳ କରିବାର ପ୍ରୟାସ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ଅନେକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ମହିଳାଙ୍କ ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଛି ।
ସରକାରଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଫଳତା ଭାବରେ ମହିଳାଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସଶକ୍ତିକରଣକୁ ଦେଖାଯାଇପାରେ । ସୁଭଦ୍ରା ଯୋଜନା, ମିଶନ ଶକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ବିସ୍ତାର, ସୁଧମୁକ୍ତ ଋଣ ସୁବିଧା ଏବଂ ମହିଳା ଉଦ୍ୟୋଗକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ରାଜ୍ୟର ଲକ୍ଷାଧିକ ମହିଳାଙ୍କ ଜୀବନରେ ସକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଛି । ମହିଳାମାନେ ଆଜି କେବଳ ସରକାରୀ ସହାୟତାର ଲାଭାର୍ଥୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଅର୍ଥନୀତିର ସକ୍ରିୟ ଅଂଶୀଦାର ଭାବେ ଉଭା ହେଉଛନ୍ତି । ଅନେକ ଗ୍ରାମରେ SHG ଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ଉତ୍ପାଦନ, ବିପଣନ ଓ ଉଦ୍ୟମ ପରିଚାଳନାରେ ନେତୃତ୍ୱ ନେଉଛନ୍ତି ।
ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପଦକ୍ଷେପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି । ହେଲ୍ପଲାଇନ୍ ସେବାର ବିସ୍ତାର, ସଖୀ ଓନ୍ ଷ୍ଟପ୍ ସେଣ୍ଟର, ମହିଳା ସହାୟତା ଡେସ୍କ, ସାଇବର ସଚେତନତା ଅଭିଯାନ ଏବଂ ପୋଲିସ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆଧୁନିକୀକରଣ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ଭିତ୍ତିକୁ ମଜବୁତ କରିଛି । ସରକାରଙ୍କ ଦାବି ଅନୁଯାୟୀ, ଅଭିଯୋଗ ଗ୍ରହଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସହଜ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ପୀଡ଼ିତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସକ୍ରିୟ କରାଯାଇଛି ।
ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପୋଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସରକାର ମହିଳାଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖି ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଚାଲାଇଛନ୍ତି । ମାତୃ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, କିଶୋରୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ପୋଷଣ ଅଭିଯାନ ଏବଂ ଅଙ୍ଗନୱାଡ଼ି ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସୁଦୃଢ଼ୀକରଣ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ସାମାଜିକ ବିକାଶର ଭିତ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଛି । ଡିଜିଟାଲ ସଶକ୍ତିକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ମହିଳାଙ୍କୁ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ, ଇ-କମର୍ସ ଏବଂ ଅନଲାଇନ୍ ସେବା ସହ ଯୋଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫଳତା ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି ।
ତେବେ ଏହି ସଫଳତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅନେକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଏବେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । NCRB ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ମହିଳାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅପରାଧ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ହ୍ରାସ ପାଇନାହିଁ । ଘରୋଇ ହିଂସା, ଯୌନ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ, ଶିଶୁ ବିବାହ, ମାନବ ଚାଲାଣ ଏବଂ ସାଇବର ଅପରାଧ ଭଳି ସମସ୍ୟା ଏବେ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ । କେବଳ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କିମ୍ବା ଯୋଜନା ଘୋଷଣା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ସାମାଜିକ ମାନସିକତାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଆଇନର କଠୋର ପ୍ରୟୋଗ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ।
ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯୋଜନାର ପ୍ରଭାବ ସମାନ ଭାବରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ । ଅନେକ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଡିଜିଟାଲ ସୁବିଧା, ବ୍ୟାଙ୍କିସେବା, ଉଚ୍ଚମାନର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଏବଂ ଗୁଣାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷାର ଉପଲବ୍ଧତା ଏବେ ମଧ୍ୟ ସୀମିତ ରହିଛି । ସରକାରୀ ଯୋଜନାର ଲାଭ ପ୍ରକୃତ ହିତାଧିକାରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରଶାସନିକ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ନିରୀକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଆହୁରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।
ଭବିଷ୍ୟତ ରୋଡମ୍ୟାପ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖିଲେ, ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ କ୍ଷେତ୍ର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ । ପ୍ରଥମତଃ, ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପୋଲିସ ଏବଂ ନ୍ୟାୟିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଆହୁରି ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଜବାବଦେହୀ କରିବା । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ମହିଳା ଉଦ୍ୟମିତାକୁ ରାଜ୍ୟ ଅର୍ଥନୀତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ବଜାର ଏବଂ ରପ୍ତାନି ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା । ତୃତୀୟତଃ, ଡିଜିଟାଲ ଓ ସାମାଜିକ ଅସମାନତାକୁ କମାଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହିଳାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ସୁବିଧା ସହ ଯୋଡ଼ିବା ।
ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ ବିଭିନ୍ନ ମଞ୍ଚରେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ରାଜ୍ୟର ବିକାଶର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁରେ ମହିଳାଙ୍କୁ ରଖାଯିବ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସଶକ୍ତିକରଣ ବିନା “ସମୃଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଶା”ର ସ୍ୱପ୍ନ ପୂରଣ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ସେହିପରି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ମଧ୍ୟ ବାରମ୍ବାର କହିଛନ୍ତି ଯେ “ନାରୀ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଭାରତର ବିକାଶର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ।” ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଆଧାର କରି ଓଡ଼ିଶାରେ ମହିଳା ବିକାଶର ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ଲେଖାଯାଉଛି ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଜେପି ସରକାରଙ୍କ ଦୁଇ ବର୍ଷ ପୂର୍ତ୍ତି ଅବସରରେ ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିକାଶ କ୍ଷେତ୍ରର ସମୀକ୍ଷା କଲେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ ସରକାର ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣକୁ ଶାସନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଗ୍ରାଧିକାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି । ସୁଭଦ୍ରା ଯୋଜନା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମିଶନ ଶକ୍ତିର ସୁଦୃଢ଼ୀକରଣ, ଡିଜିଟାଲ ସଶକ୍ତିକରଣ, ମହିଳା ଉଦ୍ୟମିତା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପୋଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଏବଂ ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପୋଲିସ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆଧୁନିକୀକରଣ ଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ରାଜ୍ୟର ନାରୀ ବିକାଶ ଯାତ୍ରାକୁ ନୂଆ ଦିଗ ଦେଇଛି ।
ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ଲକ୍ଷାଧିକ ମହିଳା ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଛନ୍ତି, ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଆହୁରି ସକ୍ରିୟ ହୋଇଛି ଏବଂ ସରକାରୀ ଯୋଜନାର ଲାଭ ସିଧାସଳଖ ଭାବରେ ମହିଳାଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚୁଛି । ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପୋଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହୋଇଥିବା ନିବେଶ ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ସାମାଜିକ ବିକାଶର ଭିତ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିଛି । ଏହା ସହିତ ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ହେଲ୍ପଲାଇନ୍, ସଖୀ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଛି ।
ତଥାପି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଏବେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ମହିଳାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅପରାଧ, ଗ୍ରାମ-ସହର ଅସମାନତା, ଡିଜିଟାଲ ଭିନ୍ନତା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବାର ପହଞ୍ଚ ଏବଂ ଯୋଜନାର କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନରେ ଥିବା ଅନ୍ତରକୁ ଦୂର କରିବା ଆଗାମୀ ଦିନର ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ହେବ । ଏହି ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସଫଳ ସମାଧାନ ହେଲେ ଓଡ଼ିଶା ନାରୀ ସଶକ୍ତିକରଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଶର ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ ହୋଇପାରିବ ।
ବିଜେପି ସରକାରଙ୍କ ଦୁଇ ବର୍ଷର ଯାତ୍ରା ମହିଳା ବିକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଆଶାବାଦୀ ଆରମ୍ଭ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି । ଏବେ ଦେଖିବାକୁ ରହିଲା, ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ କେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହିଳାଙ୍କ ଜୀବନରେ ପ୍ରକୃତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିପାରୁଛି ।
