ଓଡ଼ିଶାର ବିକାଶ ଯାତ୍ରାରେ ଶିକ୍ଷା ସଦାବେଳେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭିତ୍ତିସ୍ତମ୍ଭ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ ହୋଇଆସିଛି । ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରୁ ରାଜ୍ୟରେ ସାକ୍ଷରତା ହାର ବୃଦ୍ଧି, ସ୍କୁଲ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ବିକାଶ ଏବଂ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷାର ବିସ୍ତାର ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ସରକାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଆସିଛନ୍ତି । ତେବେ ୨୦୨୪ରେ ରାଜ୍ୟରେ ସରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ନୂତନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି । ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗଠିତ ବିଜେପି ସରକାର ଶିକ୍ଷାକୁ “ବିକଶିତ ଓଡ଼ିଶା-୨୦୩୬” ଭିଜନର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖିଛନ୍ତି । ଜାତୀୟ ଶିକ୍ଷା ନୀତି – ୨୦୨୦ (NEP-2020) କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ଵୟନ, ଡିଜିଟାଲ ରୂପାନ୍ତରଣ, ଶିକ୍ଷକ ନିଯୁକ୍ତି ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶକୁ ନେଇ ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ଅନେକ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି ।
ବିଦ୍ୟାଳୟସ୍ତରୀୟ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିକାଶ :
ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ସରକାରୀ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକର ଆଧୁନିକୀକରଣ ଉପରେ ବିଶେଷ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି । ସ୍ମାର୍ଟ କ୍ଲାସରୁମ, ଡିଜିଟାଲ ବୋର୍ଡ, ଇ-ଲର୍ଣ୍ଣିଂ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟ ସଂଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଅଧିକ ଆଧୁନିକ କରଣ କରାଯାଉଛି । ସରକାରଙ୍କ ‘ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ମଡେଲ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ’ ଯୋଜନା ଅଧୀନରେ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ସ୍ତରରେ ୮୩୫ଟି ନୂତନ ମଡେଲ ସ୍କୁଲ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଯୋଜନା କରାଯାଇଛି । ଏହି ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ STEM ଶିକ୍ଷା, ଡିଜିଟାଲ ଶିକ୍ଷା ଓ ଅନୁଭୂତିଭିତ୍ତିକ ଶିକ୍ଷା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯିବ ।
UDISE+ ର ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାଂଶ ସରକାରୀ ସ୍କୁଲରେ ପାନୀୟ ଜଳ, ଶୌଚାଳୟ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ ସୁବିଧା ପହଞ୍ଚିଛି । ଲାଇବ୍ରେରୀ, ଖେଳ ପଡ଼ିଆ ଓ ବିଜ୍ଞାନ ଲ୍ୟାବରୋଟୋରି ଭଳି ସୁବିଧାର ବିସ୍ତାର ଶିକ୍ଷାର ଗୁଣବତ୍ତାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରୁଛି । Foundational Literacy and Numeracy (FLN) କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅଧୀନରେ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତରର ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ପଢ଼ିବା, ଲେଖିବା ଓ ଗଣିତ ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ନୂତନ ପାଠ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁସରଣ କରାଯାଉଛି ।
ଜାତୀୟ ଶିକ୍ଷା ନୀତି (NEP-2020) କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ଵୟନ
ମୋହନ ସରକାରଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ସଂସ୍କାରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉଛି NEP-2020 ର କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ଵୟନ । ୨୦୨୫ରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ସମସ୍ତ ସ୍କୁଲ ଓ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ଏହି ନୀତିକୁ ଲାଗୁ କରିବା ପାଇଁ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଜାରି କରିଥିଲେ ।
NEP-2020 ଅନୁଯାୟୀ ୫+୩+୩+୪ ଶିକ୍ଷା ଢାଞ୍ଚା, ମାତୃଭାଷା ଆଧାରିତ ଶିକ୍ଷା, ଦକ୍ଷତାଭିତ୍ତିକ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ମଲ୍ଟିଡିସିପ୍ଲିନାରୀ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ଓଡ଼ିଶାରେ ଶିଶୁ ବାଟିକା ଓ ପ୍ରି-ପ୍ରାଇମେରୀ ଶିକ୍ଷାର ବିସ୍ତାର ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ନୀତିର ଭିତ୍ତିଭୂମି ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି । ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ମାତୃଭାଷାରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଉପରେ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି ।
ଶିକ୍ଷା ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ନୀତି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ କେବଳ ପରୀକ୍ଷାଭିମୁଖୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ସୃଜନଶୀଳ ଓ କୌଶଳସମ୍ପନ୍ନ ନାଗରିକ ଭାବେ ଗଢ଼ି ତୋଳିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ।
ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷାରେ ଅଗ୍ରଗତି
ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଛି । ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ସରକାରୀ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ସଂଲଗ୍ନ କଲେଜଗୁଡ଼ିକରେ NEP-2020 ଆଧାରିତ ଚାରି ବର୍ଷିଆ ସ୍ନାତକ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି । ଏଥିରେ Multiple Entry-Exit System, Academic Bank of Credits ଓ Skill-based Learning କୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି ।
AISHE ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷାର Gross Enrolment Ratio (GER) ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି । ଗବେଷଣା ଓ ନବସୃଜନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ସହିତ ଶିଳ୍ପ-ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ସହଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଯୁକ୍ତିମୁଖୀ ଶିକ୍ଷାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି । ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ମାଝୀ ଓଡ଼ିଶାକୁ “ଭାରତର ଜ୍ଞାନ ରାଜଧାନୀ” ଭାବେ ଗଢ଼ି ତୋଳିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି ।
ମହିଳା, ଆଦିବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଶିକ୍ଷା
ମହିଳା ଓ ଆଦିବାସୀ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସରକାର ଅନେକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି । ବାଳିକା ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଛାତ୍ରବୃତ୍ତି, ମାଗଣା ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଓ ଛାତ୍ରାବାସ ସୁବିଧାର ବିସ୍ତାର କରାଯାଇଛି । ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ମାଗଣା ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଯୋଗାଇବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶିକ୍ଷାରେ ସମାନ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ।
ଏକଲବ୍ୟ ମଡେଲ ରେସିଡେନ୍ସିଆଲ ସ୍କୁଲ (EMRS) ମାଧ୍ୟମରେ ଆଦିବାସୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଉନ୍ନତ ଶିକ୍ଷା ସୁବିଧା ମିଳୁଛି । ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ଡ୍ରପ୍-ଆଉଟ୍ ହାର କମାଇବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଯୋଜନା ଚାଲୁ ରହିଛି ।
କୌଶଳ ବିକାଶ ଓ ବୃତ୍ତିମୂଳକ ଶିକ୍ଷା
ବର୍ତ୍ତମାନର ଚାକିରି ବଜାରକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ITI, ପଲିଟେକ୍ନିକ୍ ଓ ସ୍କିଲ୍ ଡେଭେଲପମେଣ୍ଟ ସେଣ୍ଟରଗୁଡ଼ିକର ଆଧୁନିକୀକରଣ କରାଯାଉଛି । Skill India Mission ସହ ସମନ୍ୱୟ ରଖି AI, Data Analytics, Coding, Robotics ଓ Digital Skills ଉପରେ ଯୁବପିଢିଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଉଛି । NEP-2020 ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ବୃତ୍ତିମୂଳକ ଶିକ୍ଷାକୁ ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷାଧାରା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଉଛି । “Digital Education Odisha” ଧାରଣାକୁ ସାକାର କରିବା ପାଇଁ ସ୍କୁଲ ସ୍ତରରୁ Coding, Robotics ଓ STEM Educationକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଉଛି । ଭବିଷ୍ୟତର AI-ନିର୍ଭର ଅର୍ଥନୀତିରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ କିପରି ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ହୋଇପାରିବେ, ସେଥିପାଇଁ ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଶିକ୍ଷାକୁ ଅଧିକ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଉଛି ।
ଶିକ୍ଷକ ନିଯୁକ୍ତି ଓ କ୍ଷମତା ବିକାଶ
ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମୂଳ ଭିତ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ଶିକ୍ଷକ । ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ସରକାର ଆଗାମୀ ତିନି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ୪୪,୪୩୩ ଶିକ୍ଷକ ପଦବୀ ପୂରଣ କରିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୧୫,୦୦୦ ନିଯୁକ୍ତି କରାଯିବା ଯୋଜନା ଶିକ୍ଷକ ଅଭାବ ଦୂର କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ।
ସେହିପରି ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଡିଜିଟାଲ ଟ୍ରେନିଂ, ନୂତନ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଓ କ୍ଷମତା ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଚାଲୁ ରହିଛି। ଶିକ୍ଷାର ଗୁଣବତ୍ତା ବୃଦ୍ଧିରେ ଏହାର ସକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି।
ମୋହନ ସରକାରଙ୍କ ଦୁଇ ବର୍ଷର ଶାସନକାଳରେ ଓଡ଼ିଶାର ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ନୂତନ ଗତି ଦେଖାଯାଇଛି । NEP-2020 କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ଵୟନ, ସ୍କୁଲ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ବିକାଶ, ଶିକ୍ଷକ ନିଯୁକ୍ତି, ଡିଜିଟାଲ ଶିକ୍ଷା ଓ କୌଶଳ ବିକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗ୍ରହୀତ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ “Odisha Education Development” ର ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ରଚନା କରୁଛି । ଯଦି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜଗୁଡ଼ିକୁ ସଫଳତାର ସହ ସମାଧାନ କରାଯାଇପାରେ, ତେବେ ଓଡ଼ିଶା କେବଳ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ଅର୍ଥନୀତିର ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇପାରିବ । ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ “Knowledge Capital of India” ଭିଜନ୍ ସାକାର ହେଲେ ଓଡ଼ିଶାର ଶିକ୍ଷା ଇତିହାସରେ ଏହି ଦୁଇ ବର୍ଷକୁ ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଆରମ୍ଭ ବୋଲି ମନେ ରଖାଯିବ ।
