ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ, ୦୮ ସେପ୍ଟେମ୍ବର; ଭାରତ ଓ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ ତେହରାନରୁ ଆସିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବାର୍ତ୍ତା। ଇରାନର ବିଦେଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ପ୍ରବକ୍ତା ଇସ୍ମାଇଲ ବାଘାଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଭାରତ ସହ ଇରାନର ସମ୍ପର୍କ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ, ଐତିହାସିକ ଓ ସଭ୍ୟତାଗତ ଭିତ୍ତି ଉପରେ ଗଢ଼ିଉଠିଛି ଏବଂ ତେହରାନ ଏହି ସହଭାଗିତାକୁ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ। ବାଘାଇଙ୍କ ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୮, ୨୦୨୬ରେ ପ୍ରକାଶିତ ରିପୋର୍ଟରେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି।
ବାଘାଇଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଭାରତ-ଇରାନ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ପରାମର୍ଶରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ଆଲୋଚିତ ହୁଏ ଏବଂ ସେଥିରେ ଚାବାହାର ବନ୍ଦର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ। ଆଗାମୀ BRICS ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀକୁ ଭାରତ ସହ ଏହି ଆଲୋଚନା ଜାରି ରଖିବାର ଏକ ସୁଯୋଗ ଭାବେ ତେହରାନ ଦେଖୁଛି।
ଏହି ବିକାଶର ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ଅଗଷ୍ଟ ୩୧ର ବିଶକେକ୍ SCO ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ଅବସରରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଓ ଇରାନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ମସୁଦ ପେଜେସକିୟାନଙ୍କ ବୈଠକ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଦୁଇ ନେତା ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମ୍ପର୍କ ସହ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆର ଚାଲୁ ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ମୋଦୀ ଆଲୋଚନା ଓ କୂଟନୀତି ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ, ଅଞ୍ଚଳୀୟ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ନୌପରିବହନ ଓ ବାଣିଜ୍ୟର ସ୍ୱାଧୀନତାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଜୋର ଦେଇଥିଲେ।
ଚାବାହାର ବନ୍ଦର ଭାରତ ପାଇଁ କେବଳ ଏକ ବନ୍ଦର ପ୍ରକଳ୍ପ ନୁହେଁ; ଏହା ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂଯୋଗ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ପରିବହନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମାଧ୍ୟମ। ଭାରତୀୟ ସରକାରୀ ରେକର୍ଡ ଅନୁସାରେ, ୧୩ ମେ ୨୦୨୪ରେ India Ports Global Limited ଓ ଇରାନର Port and Maritime Organization ମଧ୍ୟରେ Shahid Beheshti Terminalର ବିକାଶ ଓ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ମୁଖ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର ହୋଇଥିଲା।
ଚାବାହାର ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଓ ମଧ୍ୟ ଏସିଆ ଦିଗରେ ଏକ ବିକଳ୍ପ ଯୋଗାଯୋଗ ମାର୍ଗ ପାଇପାରେ। ଭାରତ-ଇରାନ-ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ତ୍ରିପାକ୍ଷିକ ଚୁକ୍ତି ଏବଂ International North-South Transport Corridor (INSTC) ସହ ଚାବାହାରକୁ ଯୋଡ଼ିବା ନେଇ ଦୁଇ ଦେଶ ପୂର୍ବରୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଆସୁଛନ୍ତି। ଭାରତୀୟ ବିଦେଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ରେକର୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ଚାବାହାରକୁ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂଯୋଗର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।
BRICS ମଞ୍ଚରେ ଚାବାହାର ପ୍ରସଙ୍ଗ ପୁଣି ଆଗକୁ ଆସିବା ଭାରତ ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ଓ କୌଶଳଗତ—ଦୁଇ ଦିଗରୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖେ। ଗୋଟିଏ ପଟେ ମଧ୍ୟ ଏସିଆ ସହ ଭାରତର ସଂଯୋଗ ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ବଢ଼ାଇବାର ସୁଯୋଗ ରହିଛି; ଅନ୍ୟପଟେ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆର ଅସ୍ଥିରତା ମଧ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଯୋଗାଯୋଗ ମାର୍ଗର ଗୁରୁତ୍ୱ ବଢ଼ୁଛି। ତେବେ ଏହାର ବାସ୍ତବ ପ୍ରଭାବ ନିର୍ଭର କରିବ ଚାବାହାରର ଅପରେସନ, ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିବହନ ଓ ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି କେତେ ସ୍ଥିର ରହୁଛି ତା’ଉପରେ।
ସେହିପରି, BRICS ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ପୂର୍ବରୁ ଇରାନର ମନ୍ତବ୍ୟ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଐତିହାସିକ ସମ୍ପର୍କ ନୁହେଁ, ବରଂ ବାଣିଜ୍ୟ, ସଂଯୋଗ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ କୂଟନୀତିକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବାର ଆଗ୍ରହକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି। ଆଗାମୀ BRICS ଆଲୋଚନାରେ ଚାବାହାର ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ଭାରତ-ଇରାନ ସହଯୋଗ ଉପରେ କେତେ ଠୋସ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଏ, ତାହା ଏବେ ନଜରରେ ରହିବ।
