କଟକ,୩୧ ଅଗଷ୍ଟ; ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୁଇ ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନିଯୁକ୍ତିର ସାମ୍ବିଧାନିକ ବୈଧତାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି ଦାୟର ଜନସ୍ୱାର୍ଥ ମାମଲା (PIL)ର ଶୁଣାଣି ଶେଷ ହୋଇଛି। ଓଡ଼ିଶା ହାଇକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଜଷ୍ଟିସ୍ ହରିଶ ଟଣ୍ଡନ ଓ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ଦାଶଙ୍କ ଡିଭିଜନ ବେଞ୍ଚ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଯୁକ୍ତି ଶୁଣିବା ପରେ ମାମଲାରେ ରାୟ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖିଛନ୍ତି।
ଏହି PILରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦୁଇ ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ—କନକ ବର୍ଦ୍ଧନ ସିଂହଦେଓ ଓ ପ୍ରଭାତୀ ପରିଡ଼ାଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତିକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରାଯାଇଛି। ୨୦୨୪ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ପରେ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସରକାର ଗଠନ ସମୟରେ ଦୁଇ ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳରେ ସାମିଲ କରାଯାଇଥିଲା। ସରକାରୀ ରେକର୍ଡରେ ଉଭୟଙ୍କୁ Deputy Chief Minister ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
ଆବେଦନକାରୀଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି, ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନରେ ‘Deputy Chief Minister’ ନାମରେ କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପଦର ସ୍ପଷ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାହିଁ। ଏହାକୁ ଆଧାର କରି ଦୁଇ ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ସୁବିଧା, ପ୍ରୋଟୋକଲ୍, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁବିଧାର ଆଇନଗତ ଆଧାର ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଯାଇଛି।
ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୬୩ରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ରାଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ପରିଷଦର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ସେହିପରି ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୬୪ରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ସମ୍ପର୍କିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ଏହି ଦୁଇ ଅନୁଚ୍ଛେଦରେ Deputy Chief Minister ପଦର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ।
ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଆଡଭୋକେଟ୍ ଜେନେରାଲ ପୀତାମ୍ବର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ମାମଲାରେ ଦୃଢ଼ ଯୁକ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ, ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୂଳତଃ ରାଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ପରିଷଦର ଅଂଶ ଏବଂ ‘Deputy Chief Minister’ ହେଉଛି ଏକ ପଦବୀ କିମ୍ବା designation। ସମ୍ବିଧାନରେ ଏହି ନାମର ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଲ୍ଲେଖ ନଥିବାରୁ ନିଯୁକ୍ତିକୁ ଅସାମ୍ବିଧାନିକ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ବୋଲି ସରକାରୀ ପକ୍ଷ ଯୁକ୍ତି ଦେଇଛି। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ହାଇକୋର୍ଟର ରାୟଗୁଡ଼ିକର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ। ରାଜସ୍ଥାନ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଓ ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟରେ ସମାନ ପ୍ରକାରର ଆବେଦନ ଖାରଜ ହୋଇଥିବା କଥା ରାଜ୍ୟ ପକ୍ଷରୁ କୋର୍ଟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅଣାଯାଇଥିଲା।
ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ପଦକୁ ନେଇ ଦେଶରେ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଆଇନଗତ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି। ୨୦୨୪ରେ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ ଏକ ମାମଲାରେ କହିଥିଲେ ଯେ ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୂଳତଃ ଜଣେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଏହି designation ସମ୍ବିଧାନର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ ନାହିଁ। ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୬୩ ଓ ୧୬୪ର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଏହି ପଦବୀକୁ ମନ୍ତ୍ରୀ ପରିଷଦର ଅଂଶ ଭାବେ ବୁଝାଯାଇପାରେ ବୋଲି ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ରାୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିଲା।
ତେବେ ଓଡ଼ିଶା ହାଇକୋର୍ଟର ବର୍ତ୍ତମାନର ମାମଲାରେ ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଅତିରିକ୍ତ ସୁବିଧା, ପ୍ରୋଟୋକଲ୍ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଳି ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଯୁକ୍ତିତର୍କର ଅଂଶ ହୋଇଛି। ରାଜ୍ୟ ପକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦରମା ଓ ଭତ୍ତା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ସମ୍ପର୍କିତ ସମ୍ବିଧାନର Seventh Scheduleର State Listର Entry 40କୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି।
ଦୁଇ ପକ୍ଷର ଯୁକ୍ତି ଶୁଣିବା ପରେ ଡିଭିଜନ ବେଞ୍ଚ ମାମଲାର ରାୟ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖିଛନ୍ତି। ଅର୍ଥାତ୍ ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କୋର୍ଟ ଅନ୍ତିମ ରାୟ ପ୍ରକାଶ କରିନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ ଦୁଇ ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ହାଇକୋର୍ଟ କ’ଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବେ, ତାହା ଉପରେ ଏବେ ନଜର ରହିଛି।
