ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ, ୧୦ ସେପ୍ଟେମ୍ବର; ଚୀନ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି Xi ଜିନପିଙ୍ଗଙ୍କ ଭାରତ ଗସ୍ତ ଦୁଇ ଦେଶର ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ନୂଆ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ସଙ୍କେତ ଦେଇପାରେ। ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ହେବାକୁ ଥିବା BRICS ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ପାଇଁ Xiଙ୍କ ଭାରତ ଆସିବା ତାଙ୍କର ପ୍ରାୟ ସାତ ବର୍ଷ ପରେ ପ୍ରଥମ ଭାରତ ଗସ୍ତ ହେବ। ଏହି ଗସ୍ତକୁ ଭାରତ-ଚୀନ୍ କୂଟନୈତିକ ସମ୍ପର୍କରେ ଚାଲିଥିବା ସତର୍କ ସୁଧାର ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
୨୦୨୦ର ଗାଲୱାନ୍ ସଂଘର୍ଷ ପରେ ଭାରତ-ଚୀନ୍ ସମ୍ପର୍କ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା। ସୀମାରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ଥିରତା ଦୁଇ ଦେଶର ସମ୍ପର୍କ ସାଧାରଣ ହେବାର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ବୋଲି ଭାରତ ସରକାର ଲଗାତାର ଜୋର ଦେଇଆସିଛି। ୨୧ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୪ରେ ଦେପସାଙ୍ଗ ଓ ଡେମଚୋକ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ LAC ପାଟ୍ରୋଲିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନେଇ ଦୁଇ ଦେଶ ଏକ ବୁଝାମଣାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଭାରତର ବିଦେଶ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ଅନୁସାରେ, ଏହା ୨୦୨୦ର ଘର୍ଷଣ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକରୁ disengagement ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲା।
୨୦୨୪ ଅକ୍ଟୋବରରେ କାଜାନରେ BRICS ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ସମୟରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଓ Xi ଜିନପିଙ୍ଗଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପରେ ପ୍ରଥମ ଔପଚାରିକ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। ଦୁଇ ନେତା ସମ୍ପର୍କକୁ ସ୍ଥିର କରିବା ଏବଂ ଆଲୋଚନାର ବିଭିନ୍ନ ମାଧ୍ୟମକୁ ସକ୍ରିୟ ରଖିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ଜୋର ଦେଇଥିଲେ।
ଦୁଇ ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ସମ୍ପର୍କରେ କିଛି ସୁଧାର ଦେଖାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପର୍କର ଚିତ୍ର ଅଧିକ ଜଟିଳ। ଭାରତୀୟ ଦୂତାବାସର ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ୨୦୨୫-୨୬ରେ ଭାରତ-ଚୀନ୍ ସାମଗ୍ରୀ ବାଣିଜ୍ୟ ୧୫୧.୧ ବିଲିୟନ୍ ଡଲାରରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଭାରତର ଚୀନ୍କୁ ରପ୍ତାନି ୧୯.୪୭ ବିଲିୟନ୍ ଡଲାର ଥିବାବେଳେ ଆମଦାନି ୧୩୧.୬୩ ବିଲିୟନ୍ ଡଲାର ରହିଛି। ଫଳରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଘାଟତି ୧୧୨.୧୬ ବିଲିୟନ୍ ଡଲାର ହୋଇଛି।
ଏହି ଅସନ୍ତୁଳନ ଭାରତର ଚୀନ୍ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତାକୁ ନେଇ ନୀତିଗତ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ାଇଛି। ଭାରତ ଚୀନ୍ରୁ ମେସିନାରୀ, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଉପକରଣ, ଟେଲିକମ୍ ଉପାଦାନ, ଲିଥିୟମ୍-ଆୟନ୍ ଉତ୍ପାଦ ଓ ସାର ଭଳି ଅନେକ ଜିନିଷ ଆମଦାନି କରୁଛି। ଭାରତୀୟ ଦୂତାବାସ ମଧ୍ୟ ଚୀନ୍ ସହ market access ସମସ୍ୟା ନେଇ ନିରନ୍ତର ଆଲୋଚନା ହେଉଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି।
୨୦୨୦ ପରେ ଚୀନ୍ରୁ ଭାରତକୁ ନିବେଶ ଉପରେ ଅଧିକ ଯାଞ୍ଚ ଓ ସୁରକ୍ଷା-କେନ୍ଦ୍ରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଦେଖାଯାଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ କିଛି କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିୟମକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ସହଜ କରିବାର ସଙ୍କେତ ମିଳୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ଚୀନୀ କମ୍ପାନୀ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ନେଇ ଭାରତରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ regulatory scrutiny ରହିଛି। Reuters ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ BYD ଓ Great Wall Motor ଭଳି କମ୍ପାନୀଙ୍କ ପୂର୍ବ ନିବେଶ ଯୋଜନା ବିଭିନ୍ନ ବାଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛି।
ଏହାର ନୂଆ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି Xiaomi ଭାରତୀୟ ବ୍ୟବସାୟକୁ ନେଇ Serious Fraud Investigation Officeର ଅଧିକ ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ସୁପାରିଶ। Reuters ଅନୁସାରେ, ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବରେ ବିଦେଶୀ ନିବେଶ ନିୟମ ପାଳନ, ମାଲିକାନା ଓ ଧନ ପ୍ରବାହ ଭଳି ବିଷୟ ଯାଞ୍ଚ କରିବାର କଥା ରହିଛି। ତେବେ ଏହା ଏକ ସୁପାରିଶ; ଅନ୍ତିମ ତଦନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଭାବେ ଏହାକୁ ଦେଖିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
XI ଜିନପିଙ୍ଗଙ୍କ ଭାରତ ଗସ୍ତ ଦୁଇ ଦେଶକୁ ଏକ ବଡ଼ କୂଟନୈତିକ ସୁଯୋଗ ଦେଉଛି। କିନ୍ତୁ ରାଜନୈତିକ ସମ୍ପର୍କରେ ଉଷ୍ମତା ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟିକ ଭରସା ତୁରନ୍ତ ଫେରିବା ସହଜ ନୁହେଁ। ସୀମାରେ ସ୍ଥିରତା, ବାଣିଜ୍ୟ ଅସନ୍ତୁଳନ କମାଇବା, market access ବଢ଼ାଇବା, ନିବେଶ ନିୟମର ସ୍ପଷ୍ଟତା ଏବଂ critical technology ନେଇ ଭରସା—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କ୍ଷେତ୍ର ଆଗାମୀ ସମ୍ପର୍କର ପରୀକ୍ଷା ହୋଇପାରେ।
