ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ, ୨୫ ଅଗଷ୍ଟ; ଭାରତର ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ଯାତ୍ରାରେ Unified Payments Interface (UPI) ଏକ ଐତିହାସିକ ଅଧ୍ୟାୟ ପୂରଣ କରିଛି। ୨୦୧୬ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା UPI ଆଜି ଦେଶର ଦୈନନ୍ଦିନ ଆର୍ଥିକ କାରବାରର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମାଧ୍ୟମ। National Payments Corporation of India (NPCI), RBIର ନିୟାମକ ନଜରଦାରୀ ଅଧୀନରେ, ଏହି ଇଣ୍ଟରଅପରେବଲ୍ ରିଅଲ୍-ଟାଇମ୍ ପେମେଣ୍ଟ ଢାଞ୍ଚା ବିକଶିତ କରିଥିଲା। ୨୦୨୬ରେ ଏହାର ଦଶ ବର୍ଷ ପୂରଣ ହୋଇଛି।
UPIର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଫଳତା ଏହାର ବ୍ୟାପକତାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ସରକାରୀ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ FY2016-17ରେ UPI ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାୟ ୨ କୋଟି କାରବାର ହୋଇଥିଲା। FY2025-26ରେ ଏହା ୨୪,୧୬୨ କୋଟିରୁ ଅଧିକକୁ ବଢ଼ିଛି—ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରାୟ ୧୨,୦୦୦ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି। ସେହିପରି କାରବାରର ମୋଟ ମୂଲ୍ୟ ₹୦.୦୭ ଲକ୍ଷ କୋଟିରୁ ପ୍ରାୟ ₹୩୧୪ ଲକ୍ଷ କୋଟିକୁ ବଢ଼ିଛି।
୨୦୨୬ ଜୁନ୍ ସୁଦ୍ଧା UPI ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ୫୫.୪୯ କୋଟି ୟୁଜର୍ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥିବା NPCI ତଥ୍ୟକୁ ସରକାର ପ୍ରକାଶ କରିଛି। ଏହା UPI କେବଳ ସହରୀ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ, ବରଂ ବ୍ୟାପକ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ଜୀବନର ଅଂଶ ହୋଇଥିବାର ସଙ୍କେତ ଦେଉଛି।
UPIର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ପେମେଣ୍ଟକୁ ସହଜ କରିବା। QR କୋଡ୍ ସ୍କାନ୍ କରି କିମ୍ବା ମୋବାଇଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ କିଛି ସେକେଣ୍ଡରେ ପେମେଣ୍ଟ କରିପାରିବା ଫଳରେ ଛୋଟ ଦୋକାନୀ, ରାସ୍ତାକଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀ, ସେବା ପ୍ରଦାନକାରୀ ଓ ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟ—ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଡିଜିଟାଲ୍ ଲେନଦେନର ପ୍ରବେଶ ସହଜ ହୋଇଛି।
ଏହାର ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରଭାବ କେବଳ ଟଙ୍କା ପଠାଇବାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଡିଜିଟାଲ୍ ରେକର୍ଡ ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟର ଔପଚାରିକୀକରଣ, ପେମେଣ୍ଟ ଟ୍ରାକିଂ ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ଆର୍ଥିକ ସେବା ପ୍ରତି ପ୍ରବେଶକୁ ସହଜ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ। ଏହାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରଭାବ ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।
UPIର ପ୍ରଭାବ ଏବେ ଭାରତର ସୀମା ଛାଡ଼ିଛି। ସରକାରୀ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ୨୦୨୫ରେ ବିଶ୍ୱର ରିଅଲ୍-ଟାଇମ୍ ପେମେଣ୍ଟ ଭଲ୍ୟୁମର ପ୍ରାୟ ୪୯% UPI ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇଥିଲା। ଜୁଲାଇ ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା ୧୧ଟି ଦେଶରେ UPI କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଥିବା ସରକାରୀ ତଥ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।
IMF ମଧ୍ୟ କାରବାର ଭଲ୍ୟୁମ ଆଧାରରେ UPIକୁ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରିଅଲ୍-ଟାଇମ୍ ପେମେଣ୍ଟ ସିଷ୍ଟମ୍ ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିବା ସରକାରୀ ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି।
UPIର ବିସ୍ତାର ସହ ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା, ଠକେଇ ରୋକିବା, ୟୁଜର୍ ସଚେତନତା ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ପାଇଛି। ସରକାର, RBI ଓ NPCI ଝୁମ୍ପ-ଆଧାରିତ ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ସୀମା, ଆପ୍ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି।
UPIର ଦଶ ବର୍ଷର ଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ପେମେଣ୍ଟ ସିଷ୍ଟମ୍ର ବୃଦ୍ଧି ନୁହେଁ; ଏହା ଭାରତର ଡିଜିଟାଲ୍ ପବ୍ଲିକ୍ ଇନ୍ଫ୍ରାଷ୍ଟ୍ରକ୍ଚରର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଭାବର ଏକ ଉଦାହରଣ। ୨୦୧୬ର ଏକ ନୂଆ ପେମେଣ୍ଟ ପ୍ରଣାଳୀ ଆଜି ଦେଶର ଦୈନନ୍ଦିନ ଆର୍ଥିକ ଅଭ୍ୟାସରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି।
