ପ୍ରତିବର୍ଷ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୫ ତାରିଖରେ ଭାରତରେ ଶିକ୍ଷକ ଦିବସ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଭାରତର ପୂର୍ବତନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ଦାର୍ଶନିକ ଓ ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଡ. ସର୍ବପଲ୍ଲୀ ରାଧାକୃଷ୍ଣନଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନକୁ ଏହି ଦିବସ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଶିକ୍ଷକ ଦିବସର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କେବଳ ଫୁଲ, ଉପହାର, ଅଭିନନ୍ଦନ କିମ୍ବା ସ୍କୁଲରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ସେହି ମଣିଷଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାର ଦିନ, ଯିଏ ଜଣେ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ କେବଳ ପାଠ ପଢ଼ାନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ଜୀବନକୁ ବୁଝିବାର ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତି।
ଆଜିର ସମୟରେ ଜଣେ ଛାତ୍ର ଗୋଟିଏ କ୍ଲିକ୍ରେ ହଜାର ହଜାର ତଥ୍ୟ ପାଇପାରୁଛି। Google, YouTube, AI tools, online classes ଓ digital learning platform ଶିକ୍ଷାକୁ ଅଧିକ ସହଜ ଓ ଉପଲବ୍ଧ କରିଛି। ତଥାପି ତଥ୍ୟ ମିଳିବା ଓ ଜ୍ଞାନ ହାସଲ କରିବା ଏକା କଥା ନୁହେଁ।କେଉଁ ତଥ୍ୟ ଠିକ୍, କେଉଁ ତଥ୍ୟ ଭୁଲ, କେଉଁ ଜ୍ଞାନକୁ ଜୀବନରେ କିପରି ପ୍ରୟୋଗ କରିବା—ଏହି ବୁଝାମଣା ଦେବାରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଭୂମିକା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ।
୨୦୨୬ର ଶିକ୍ଷକ ହୁଏତ ଆଗର ଭଳି କେବଳ କଳାପଟା ଆଗରେ ଠିଆ ହୋଇ ପାଠ ପଢ଼ାଉନାହାନ୍ତି। ସେ digital classroom, smart board, online resources ଓ AI-assisted learning ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଛାତ୍ରଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଚିହ୍ନଟ କରିବା, ତାଙ୍କ ଭୟ ବୁଝିବା, ବିଫଳତା ସମୟରେ ସାହସ ଦେବା ଓ ଭଲ ମଣିଷ ହେବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେବା—ଏହି ମାନବୀୟ ଭୂମିକାକୁ କୌଣସି technology ସହଜରେ ବଦଳାଇ ପାରିବ ନାହିଁ।
ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିରେ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନର ଏକ ଦୀର୍ଘ ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ଆମ ସଂସ୍କୃତିରେ ଗୁରୁ କେବଳ ଶିକ୍ଷକ ନୁହେଁ; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଦେଖାଉଥିବା ମାର୍ଗଦର୍ଶକ। ଆମ ପରିବାର ଓ ସାମାଜିକ ପରମ୍ପରାରେ ବଡ଼ମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା, ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବା ଏକ ସାଧାରଣ ରୀତି। ବିଦ୍ୟାରମ୍ଭ, ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା କୌଣସି କଳା ଶିଖିବା ସମୟରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦକୁ ଶୁଭ ମନାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାର ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ, ଚିତ୍ରକଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ କଳାରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ–ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ କେବଳ କୌଶଳ ନୁହେଁ, ଶୃଙ୍ଖଳା, ସାଧନା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ କରିବାର ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ମିଳେ।
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦେଖି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ମନରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଭୟମିଶ୍ରିତ ସମ୍ମାନ ରହୁଥିଲା। ଆଜିର ପିଢ଼ିରେ ସମ୍ପର୍କଟି ଅଧିକ ଖୋଲା ଓ ଆଲୋଚନାମୂଳକ ହେଉଛି। ଛାତ୍ର ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ନିଜ ମତ ରଖୁଛି ଏବଂ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରୁଛି। ଏହା ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ କମିଯିବାର ଚିହ୍ନ ନୁହେଁ; ବରଂ ଶିକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କର ଏକ ନୂଆ ରୂପ। ସୁସ୍ଥ ଗୁରୁ–ଶିଷ୍ୟ ସମ୍ପର୍କର ଆଧାର ହେଉଛି ସମ୍ମାନ, ବିଶ୍ୱାସ, ସଂଳାପ ଓ ବୁଝାମଣା। ଶିକ୍ଷକଙ୍କ କାମ କେବଳ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ନମ୍ବର ଆଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ନୁହେଁ; ଛାତ୍ରଙ୍କ କାମ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ କଥା ମାନିବା ନୁହେଁ। ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଶିକ୍ଷଣ ସମ୍ପର୍କ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଗୁରୁ–ଶିଷ୍ୟ ସମ୍ପର୍କକୁ କେବଳ ଏକମୁଖୀ ସମ୍ପର୍କ ଭାବେ ଦେଖିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ଜଣେ ଭଲ ଶିକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଛାତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଅନେକ କିଛି ଶିଖନ୍ତି। ନୂଆ ପିଢ଼ିର ଚିନ୍ତାଧାରା, ନୂଆ technology, ନୂଆ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ନୂଆ ସମସ୍ୟା ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ନିରନ୍ତର ଶିଖିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ତେଣୁ ୨୦୨୬ର ଶିକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ଜଣେ lifelong learner।
ଏହି ଦିନ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଫୁଲ ଦେବା ଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ ହେଉଛି ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା। ଜଣେ ଛାତ୍ର ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦାୟିତ୍ୱବାନ, ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଓ ଭଲ ନାଗରିକ ହେଲେ, ସେହି ହେଉଛି ଜଣେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା। ଆଜି technology ଆମକୁ ତଥ୍ୟ ଦେଉଛି, AI ଆମକୁ ଉତ୍ତର ଦେଉଛି, internet ଆମକୁ ଦୁନିଆ ସହ ଯୋଡ଼ୁଛି। କିନ୍ତୁ ଠିକ୍ ପଥ ବାଛିବାର ବୁଦ୍ଧି, ଭୁଲରୁ ଶିଖିବାର ସାହସ ଓ ମଣିଷ ଭାବେ ଭଲ ରହିବାର ଶିକ୍ଷା—ଏହିଠାରେ ଜଣେ ଗୁରୁଙ୍କ ଭୂମିକା ଆଜି ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋପରି।
ଶିକ୍ଷକ ଦିବସର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବାର୍ତ୍ତା ହେଉଛି—ଜ୍ଞାନକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଦେଉଥିବା ମଣିଷଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା।
ଆସନ୍ତୁ, କେବଳ ନିଜ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇବା ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଦେଇଥିବା ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ନିଜ ଜୀବନରେ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା। କାରଣ ସମୟ ବଦଳିପାରେ, ଶିକ୍ଷାର ମାଧ୍ୟମ ବଦଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଗୁରୁ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଜ୍ଞାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦର ସମ୍ପର୍କ କେବେ ପୁରୁଣା ହୁଏ ନାହିଁ।
