ବିଶ୍ୱ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦିବସ ୨୦୨୬: ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା, ସଚେତନତା ଓ ସୁସ୍ଥ ଜୀବନର ଭିତ୍ତି
ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳର ଜଳଖିଆରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରାତିର ଭୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଆମ ଜୀବନର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଂଶ । ଖାଦ୍ୟ ବିନା ଜୀବନ କଳ୍ପନା କରିହେବ ନାହିଁ । ଖାଦ୍ୟ ଆମ ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ରୋଗ ସହିତ ଲଢ଼ିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ରୋଗପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଖାଦ୍ୟ କେବଳ ପୁଷ୍ଟିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ହେବ ନାହିଁ, ତାହା ସୁରକ୍ଷିତ ହେବା ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଜରୁରୀ । ଯଦି ଖାଦ୍ୟ ଦୂଷିତ, ବାସି କିମ୍ବା ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ପରିବେଶରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ସେହି ଖାଦ୍ୟ ଜୀବନଦାୟୀ ହେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ରୋଗର କାରଣ ହୋଇପାରେ ।
ଏହି ସଚେତନତାକୁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଭାବରେ ପ୍ରସାରିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜୁନ୍ ୭ ତାରିଖରେ ବିଶ୍ୱ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦିବସ (World Food Safety Day) ପାଳନ କରାଯାଏ । ଏହି ଦିବସର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କରେ ସାଧାରଣ ଲୋକ, ସରକାର, କୃଷକ, ଖାଦ୍ୟ ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ସଚେତନ କରିବା ।
ବିଶ୍ୱ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦିବସ ୨୦୨୬ର ଥିମ୍ ହେଉଛି — “Food Safety: Science in Action” (ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା: କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଜ୍ଞାନ) ।
ଏହି ବର୍ଷର ଥିମ୍ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଜ୍ଞାନର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଉଜାଗର କରୁଛି । ଖାଦ୍ୟର ଗୁଣବତ୍ତା ଯାଞ୍ଚ, ଜୀବାଣୁ ଚିହ୍ନଟ, ଖାଦ୍ୟରେ ରାସାୟନିକ ଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଆଧୁନିକ ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ଖାଦ୍ୟ ନିରୀକ୍ଷଣରେ ବିଜ୍ଞାନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିଭାଉଛି । ଆଜିର ଯୁଗରେ ଲାବୋରେଟୋରୀ ପରୀକ୍ଷା, ଡିଜିଟାଲ୍ ଟ୍ରାକିଂ ସିଷ୍ଟମ୍, ଆଧୁନିକ ପ୍ୟାକେଜିଂ ଓ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ମାନଦଣ୍ଡ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟଜନିତ ରୋଗରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଛି । ଏହି ଥିମ୍ ଆମକୁ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଉଛି ଯେ ସୁରକ୍ଷିତ ଖାଦ୍ୟ କେବଳ ସଚେତନତା ନୁହେଁ, ବରଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରମାଣ ଆଧାରିତ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଫଳ ।
ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ ?
ଆମେ ଅନେକ ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟର ସ୍ୱାଦ, ରଙ୍ଗ ଓ ଦେଖାଯିବାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଉ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ସୁରକ୍ଷାକୁ ଅଣଦେଖା କରିଥାଉ । ଏକ ଖାଦ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଧାରଣ ଲାଗିପାରେ, କିନ୍ତୁ ତାହାରେ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ, ଭାଇରସ୍, ପରଜୀବୀ କିମ୍ବା କ୍ଷତିକାରକ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଥାଇପାରେ । ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ବିପଦଗୁଡ଼ିକ ଆମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ଗୁରୁତର ଭାବରେ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇପାରେ ।
ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ କୋଟି କୋଟି ଲୋକ ଖାଦ୍ୟଜନିତ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛନ୍ତି । ଏହାର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅର୍ଥନୀତି, କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ଓ ସାମାଜିକ ଜୀବନ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଥାଏ । ଅସୁରକ୍ଷିତ ଖାଦ୍ୟ ପରିବାରର ଅନେକ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଅସୁସ୍ଥ କରିପାରେ । ତେଣୁ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ବିଷୟ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ।
ଖାଦ୍ୟ କିପରି ଦୂଷିତ ହୁଏ ?
ଅନେକ ଲୋକ ଭାବନ୍ତି ଯେ ଖାଦ୍ୟ କେବଳ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ହିଁ କ୍ଷତିକାରକ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଖାଦ୍ୟ ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଦୂଷିତ ହୋଇପାରେ। କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅତ୍ୟଧିକ କୀଟନାଶକ ବ୍ୟବହାର, ଅସୁରକ୍ଷିତ ଜଳସେଚନ, ପରିବହନ ସମୟରେ ଅସ୍ୱଚ୍ଛତା, ଦୋକାନରେ ଭୁଲ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଘରେ ଅସାବଧାନତା ଖାଦ୍ୟକୁ ଦୂଷିତ କରିପାରେ । କଞ୍ଚା ମାଂସ, ମାଛ ଓ ଡିମ୍ବରେ ସାଲମୋନେଲା, ଇ-କୋଲାଇ ପରି ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଥାଇପାରେ । ଏହି ଖାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ରନ୍ଧା ନ ହେଲେ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ । ସେହିପରି ଫଳ ଓ ପନିପରିବାରେ ରହିଥିବା କୀଟନାଶକ ଅବଶେଷ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘମିଆଦି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟାର କାରଣ ହୋଇପାରେ ।
ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱଚ୍ଛତା: ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷାର ପ୍ରଥମ ଓ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର
ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷାର ସବୁଠାରୁ ସହଜ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉଛି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱଚ୍ଛତା । ଆମ ହାତ ଦିନସାରା ଅନେକ ବସ୍ତୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥାଏ ଏବଂ ସେଥିରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଜୀବାଣୁ ରହିଥାଏ । ଯଦି ହାତ ନ ଧୋଇ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ କିମ୍ବା ଖାଇଯାଏ, ତେବେ ସେହି ଜୀବାଣୁ ସିଧାସଳଖ ଖାଦ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ । ହାତକୁ କମ୍ ସେ କମ୍ ୨୦ ସେକେଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାବୁନ ଓ ସଫା ପାଣିରେ ଧୋଇବା ଉଚିତ । ବିଶେଷକରି ଶୌଚାଳୟ ବ୍ୟବହାର ପରେ, କଚ୍ଚା ମାଂସ ଛୁଇଁବା ପରେ, ଆବର୍ଜନା ପରିଚାଳନା ପରେ ଏବଂ ଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ ହାତ ଧୋଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ । ସେହିପରି ନଖ ସଫା ରଖିବା, କାଶ କିମ୍ବା ଛିଙ୍କ ଆସିଲେ ମୁହଁ ଢାଙ୍କିବା ଓ ଅସୁସ୍ଥ ଥିବାବେଳେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନ କରିବା ଭଲ ଅଭ୍ୟାସ ।
ଘରର ରୋଷେଇ ଘରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ରଖିବା କାହିଁକି ଜରୁରୀ ?
ଏକ ସୁନ୍ଦର ଘରର ପରିଚୟ ତାହାର ସଫା ରୋଷେଇ ଘର । ରୋଷେଇ ଘର ଯେତେ ସଫା ରହିବ, ଖାଦ୍ୟ ସେତେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବ । ଅନେକ ସମୟରେ ଆମେ ରୋଷେଇ ଘରର ଦୃଶ୍ୟମାନ ମଇଳାକୁ ସଫା କରୁଥାଉ, କିନ୍ତୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜୀବାଣୁକୁ ଅଣଦେଖା କରିଦେଉ ।
କଟିଂ ବୋର୍ଡ, ଛୁରୀ, ବାସନ, ସିଙ୍କ ଓ କିଚେନ୍ କାଉଣ୍ଟରକୁ ନିୟମିତ ସଫା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । କଞ୍ଚା ମାଂସ ଓ ପନିପରିବା ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଛୁରୀ ଓ ବୋର୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ । ରୋଷେଇ ଘରରେ ମୂଷା, ଝିଟିପିଟି କିମ୍ବା ମାଛିର ପ୍ରବେଶ ରୋକିବା ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ, କାରଣ ଏମାନେ ଅନେକ ରୋଗର ବାହକ ।
ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣରେ ଛୋଟ ଭୁଲ, ବଡ଼ ବିପଦ
ଅନେକ ଲୋକ ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟକୁ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ବାହାରେ ରଖିଦିଅନ୍ତି । ଏହା ଜୀବାଣୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆଦର୍ଶ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଖାଦ୍ୟକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରଖିବାକୁ ହେଲେ ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଥଣ୍ଡା କରି ଫ୍ରିଜରେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ଫ୍ରିଜରେ ଖାଦ୍ୟ ରଖିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ମାନିବା ଦରକାର । କଞ୍ଚା ମାଂସକୁ ସବୁବେଳେ ତଳ ସେଲ୍ଫରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାହାର ରସ ଯେପରି ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ନ ପଡ଼େ । ଫ୍ରିଜକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଭରି ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏଥିରେ ଥଣ୍ଡା ବାୟୁର ଚଳାଚଳ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ପ୍ୟାକେଜ୍ ଓ ପ୍ରୋସେସଡ଼୍ ଖାଦ୍ୟର ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ
ଆଧୁନିକ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ପ୍ୟାକେଟ୍ ଖାଦ୍ୟର ବ୍ୟବହାର ବଢ଼ିଛି । ଚିପ୍ସ, ବିସ୍କୁଟ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ମସଲା, ଫ୍ରୋଜେନ୍ ଫୁଡ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରୋସେସଡ଼୍ ଖାଦ୍ୟ ଆଜି ଘରେ ଘରେ ପହଞ୍ଚିଛି । ଏହି ଖାଦ୍ୟ କିଣିବା ବେଳେ ବ୍ୟବହାର ଅବଧି ତାରିଖ, ଉତ୍ପାଦନ ତାରିଖ, ଉପାଦାନ ତାଲିକା ଓ ପୋଷକ ତଥ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପଢ଼ିବା ଦରକାର ।
ପ୍ୟାକେଟ୍ ଫୁଲିଯାଇଥିଲେ, ଛିଣ୍ଡି ଯାଇଥିଲେ କିମ୍ବା ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଗନ୍ଧ ଥିଲେ ସେହି ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଆଜିକାଲି ନକଲି ଓ ମିଶ୍ରଣ ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା, ତେଣୁ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ବ୍ରାଣ୍ଡ ଓ ଦୋକାନରୁ ଖାଦ୍ୟ କିଣିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ସୁସ୍ଥ ଜୀବନ ପାଇଁ କିଛି ଅଭ୍ୟାସ
ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ କିଛି ସରଳ ଅଭ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରି ଆମେ ଖାଦ୍ୟଜନିତ ରୋଗର ବିପଦକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ କମାଇପାରିବା । ହାତ ଧୋଇବା, ସୁରକ୍ଷିତ ପାଣି ପିଇବା, ତାଜା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଫଳ ଓ ପନିପରିବା ଭଲ ଭାବରେ ଧୋଇବା, ବ୍ୟବହାର ଅବଧି ତାରିଖ ଯାଞ୍ଚ କରିବା, ରୋଷେଇ ଘର ସଫା ରଖିବା, ଖାଦ୍ୟକୁ ଢାଙ୍କି ରଖିବା, ରାସ୍ତାକଡ଼ ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ଖାଦ୍ୟ ଏଡ଼ାଇବା, ସଠିକ୍ ତାପମାତ୍ରାରେ ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଓ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଭଳି ଅଭ୍ୟାସ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।
ଉପସଂହାର
ବିଶ୍ୱ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦିବସ ୨୦୨୬ ଆମକୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଉଛି - ସୁରକ୍ଷିତ ଖାଦ୍ୟ କେବଳ ଏକ ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ, ଏହା ଆମର ଅଧିକାର ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ଉଭୟ । “Food Safety: Science in Action” ଥିମ୍ ଆମକୁ ବୁଝାଏ ଯେ ବିଜ୍ଞାନ, ସଚେତନତା ଓ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ମିଶିଲେ ହିଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ଭବ । ଘରର ରୋଷେଇ ଘରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ଷେତ, କାରଖାନା, ବଜାର ଓ ହୋଟେଲ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତରରେ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ସୁରକ୍ଷିତ ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ସୁସ୍ଥ ସମାଜର ଭିତ୍ତି । ତେଣୁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦିବସରେ ଆସନ୍ତୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକ ସଂକଳ୍ପ ନେବା - "ଆଜି ଯାହା ଖାଉଛୁ, ତାହା ସୁରକ୍ଷିତ କି ନାହିଁ, ପ୍ରଥମେ ସେଥିପାଇଁ ସଚେତନ ହେବା ।" ଏହି ସଚେତନତା ହିଁ ଆମକୁ ଓ ଆମ ପରିବାରକୁ ସୁସ୍ଥ, ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସୁଖୀ ଜୀବନ ଦେଇପାରିବ ।
